Analyses

Achtergrond: 12 analyses die onmisbaar zijn voor djs en festivals

Geschatte leestijd - 6 minuten

DJ’s en festivals kunnen door technologie (nog) beter contact maken met (potentiële) fans en klanten. Daarentegen gaan fans en klanten relaties aan met bedrijven (door ze bijvoorbeeld te volgen op Facebook) of communiceren met hen via een van hun kanalen (bijvoorbeeld email of bots). De relaties worden steeds intensiever. Hoe kunnen dj’s en festivals die relaties analyseren en optimaliseren?

Twaalf analyses

DJ’s en festivals leggen relaties met (potentiële) fans of klanten door in hun behoefte aan content te voorzien en steeds sneller met meer relevante antwoorden te komen. Het Business Acceleration Framework en Business Acceleration Plan helpen dj’s en festivals hiermee. dj’s en festivals kunnen echter niet zomaar aan de slag met dit raamwerk en plan. Voor ze de snelheid van de digitale wereld kunnen bijhouden en kunnen versnellen ten opzichte van de concurrentie, moeten eerst onderstaande twaalf analyses gemaakt worden. Het nulpunt van het raamwerk en plan moet eerst tot stand komen.

Hierbij moet opgemerkt worden dat de eerste vier analyses plaatsvinden in de eerste twee tot vier weken, waarna de overige analyses plaatsvinden tussen week vier en twaalf. Het spreekt voor zich dat het sneller kan wanneer je er meer tijd in steekt. Maar, door de band genomen, is vier tot twaalf weken een realistische periode.

1. Brand Equity

De Brand Equity bestaat uit het digitaal vermogen van een dj of festival. Deze waarde bereken je door de profielen waar jouw organisatie over beschikt in kaart te brengen. Daarbij is het van belang of je inzicht hebt in de verschillende karakteristieken en kenmerken van de profielen. Denk daarbij aan de voornaam, achternaam, e-mailadressen, adressen, interesses, voorkeuren, etc. Hoe meer van deze kenmerken beschikbaar zijn, hoe meer geïdentificeerd het profiel is en hoe meer deze profielen waard zijn. Uiteindelijk streven dj’s en festivals naar geïdentificeerde profielen, deze zorgen immers voor een grotere kasstroom en dus een hogere Brand Equity.

2. Digitale Hartslag

Idealiter zit er een ritme in de mate waarin dj’s en festivals berichten plaatsen op social media. Dit noemen we de digitale hartslag. YouTubers hebben een ijzeren discipline en daardoor een echte digitale hartslag. Sterker nog: je moet eerst een ritme of digitale hartslag ontwikkelen, voor je je druk hoeft te maken om de inhoud van de berichten. Is er een digitale hartslag ontwikkeld? Dan kan je je buigen over het content impact model, dat je op weg helpt met de inhoud van de content die je deelt.

3. Marketingplan

Marketeers sturen vaak op bepaalde targets: ze willen bijvoorbeeld een bepaald product verkopen of inschrijvingen voor een event realiseren. Het is echter belangrijk dat ze eerst stilstaan bij hun post-ritme (de digitale hartslag). Stel jezelf vervolgens de vraag: past deze campagne wel in ons ritme? Lukt het om ons om de sales-funnel te vullen op basis van ons plan? Als je een marketingplan niet toetst aan de digitale funnel, dan kan je de doelstellingen niet meten en stel je lukraak targets. Daardoor wordt de marketingcampagne allesbehalve efficiënt of kansrijk. Doe dus eerst een Marketingplan Scan.

—–

Analyses

—–

4. Verkoopcurve

Wat elke verkoopcurve gemeen heeft, is dat het een stijgende lijn van ‘sales’ is. Door historische data te vergelijken, ontdek je hoe zo’n curve er meestal uitziet. Hoever van tevoren men bijvoorbeeld tickets koopt voor een festival. Als blijkt dat de curve pas ingezet wordt rond een maand voor het festival, dan is het zonde om veel eerder marketingbudgetten in te zetten. Zorg dat je marketinginspanningen aansluiten op je verkoopcurve. Verkoop is in deze context een breder begrip: het kan bijvoorbeeld ook betrekking hebben op inschrijvingen in een nieuwsbrief of andere activaties die leiden tot business acceleratie.

5. AARRR Funnel

Het AARRR model stelt je in staat om volgers van een organisatie of festival te converteren in fysieke bezoekers of klanten. Aan de hand van het AARRR model van Dave Mcclure krijg je grip op jouw digitale ecosysteem. De vijf lagen/metrics worden opgebouwd uit de verschillende databronnen van de verschillende kanalen: acquisitie, activatie, retentie, revenue (inkomsten) en referral (doorverwijzing). Breng deze vijf lagen in kaart, zodat je inzicht hebt hoeveel marketinginspanningen opleveren en waar het in deze funnel spaak loopt en optimalisatie nodig is.

6. IPM

IPM staat voor interaction per thousand fans. Dit is een meetpunt dat je in staat stelt om pagina’s of kanalen met elkaar te vergelijken. De IPM formule: ((Aantal comments + likes) / aantal posts)) / #fans) = IPM. Het is nodig om te ontdekken hoe jouw organisatie zich verhoudt tot de rest van het ecosysteem. Dat doe je enerzijds doe je digitale hartslag te ontwikkelen. Focus ook op de manier waarop jouw merk interacteert met anderen in het digitale ecosysteem. De IPM scan laat zien wat de verbinding van jouw merk met het gevolg uit het digitale ecosysteem is, ook wel de verbinding-ratio. Dat doe je door inzichtelijk te maken hoeveel likes, comments, shares, etc. berichten van jouw merk krijgen.

—–

basis analyses van het business acceleration framework

—–

7. Benchmark

Als we willen meten waar jouw merk in het digitale ecosysteem staat, dan moeten we een benchmark doen waarbij ook de positie van de concurrentie meegenomen wordt. De Benchmark focust dus op de hoeveelheid volgers en de online interactie, maar zet dit af tegen de mate waarin dit aanwezig is bij jouw concurrentie. Iedereen strijdt immers om de hoogste positie in Facebook en Google, dus wil je weten hoe je ervoor staat ten opzichte van de concurrentie. Zoek dan ook zo’n vijf tot tien concurrenten uit en meet hoe jullie digitaal performen.

8. Uitgaven over tijd

De verkoopcurve behelst de periodieke sales-pieken. Meestal horen daar bepaalde marketinguitgaven bij, investeringen die tot een bepaald (beoogd) resultaat leiden. Door je investering in marketing af te zetten tegenover de resultaten, kom je tot een Uitgaven over tijd Scan. Hierdoor ontdek je welke middelen en welke timing tot welk resultaat leidt.

9. ARPU

De ARPU is de gemiddelde opbrengst per klant of gebruiker (ook wel: de average revenue per user). Deze parameter heeft direct invloed op je Brand Equity. Immers: als de gemiddelde opbrengsten per gebruiker stijgt, wordt je bedrijf meteen meer waard. Breng dus in kaart hoe de verkoopcurve de afgelopen tijd liep en zoek vervolgens naar de retentie: zorg dat klanten of bezoekers terugkomen, zodat de omzet stijgt. Als je daarnaast ook de levenscyclus kan verlengen (de CLV), dan ben je op drie manieren de brand equity aan het verbeteren en gaat deze zelfs in de multiplier. Hoe eerder je een ARPU-scan doet, hoe sneller je ervoor kan zorgen dat je marketinginspanningen effect hebben. Deze scan laat je de AARRR beter benutten en is dus in feite onmisbaar voor bedrijven die willen groeien.

—–

Analyses

—–

10. Doelgroep

Er is vaak een verschil tussen je beoogde doelgroep en de groep die jouw producten of diensten afneemt. Menig marketeer heeft een droomklant, die afstaat van de echte klant. Breng daarom je demografie in kaart, zodat je weet met wie je in gesprek moet gaan. Daardoor is duidelijk waar het gesprek over moet gaan en welke boodschap je wil delen met deze groep. Het bepalen van de doelgroep en demografie zijn een belangrijke stap voor een optimale ARPU. Deze gegevens komen uit de klantendatabase, website analytics en social media analytics.

11. Retentie

Deze scan draait om de vraag: komen mijn klanten wel terug? Een mooi praktijkvoorbeeld: als je elk jaar een festival organiseert en er elk jaar meer mensen komen, gaat het dan goed met dat festival? Ogenschijnlijk is dat wel het geval. Maar als bezoekers niet terugkomen, dan is er geen basis voor groei. Op een gegeven moment zijn er geen ‘nieuwe’ bezoekers of klanten meer in de markt, dus is de basis voor groei weg. Als de onderkant van de flow (terugkerende klanten) niet stijgt, dan heb je als merk, festival of organisatie geen groeimogelijkheden. Daarom is de Retentie Scan bijzonder om als een van de eerste analyses te maken.

12. Customer Lifetime Value

De Customer Lifetime Value afgekort CLV is een berekening van de netto opbrengst die een klant genereert in de totale periode dat deze klant is. Dit is de omzet die de klant heeft gegenereerd van de eerste tot zijn laatste aankoop. Het draait om een vraag: hoeveel waarde heeft mijn klant? Die vraag valt weer op te splitsen in kleinere vragen: hoeveel geeft hij of zij uit, hoe vaak komt hij terug, hoe lang blijft hij of zij mijn klant? Door de CLV te optimaliseren, stijgt de Brand Equity van een organisatie. Een CLV Scan biedt dan ook belangrijke inzichten.

Aanbeveling

Het goede nieuws is: er zijn belangrijke inzichten, waarmee je jouw organisatie en merk sneller kan laten groeien. Ze stellen je in staat om beter te sturen op bepaalde factoren, waardoor je weet of bepaalde inspanningen lonen. Het slechte nieuws: het is soms een tijdrovend proces om deze inzichten te verwerven. Je hoeft dan ook niet al deze twaalf analyses in een keer uit te voeren, maar zou ze ook in stapjes kunnen uitvoeren. Heb je deze analyses gedraaid, dan kan je echt aan de slag met het Business Acceleration Framework en het Business Acceleration Plan. Dit laatste omvat de gehele digitale transformatie van een organisatie en laat het raamwerk opstijgen.

Als dj’s en festivals eenmaal aan de slag zijn gegaan met het plan, dan lijkt het alsof ze achterover kunnen leunen. Niets is minder waar. Steeds monitoren zij de complexiteit van de organisatie. Zij grijpen in wanneer de instellingen, de vooraf bepaalde doelen en de doelstellingen en het pad beginnen af te wijken van de realiteit.

Je kunt immers alleen goed sturen als je de juiste inzichten hebt. Zonder het Business Acceleration Framework kan je als dj of festival (en daarmee het digitale vermogen van dj of festival) niet beschermen tegen concurrentie. Zonder het plan en het raamwerk ben je niet in staat om in een andere richting te versnellen als dat nodig blijkt. Daarom zijn deze twaalf analyses onmisbaar voor dj’s of festivals, maar eigenlijk voor elke organisatie in elke branche of industrie. Waar het woord dj staat kun je natuurlijk sporter, club, journalist, schrijver, krant, magazine, producent, tv-zender en ga maar door invullen …

Check ook

Lees ook

Boeken Denis Doeland

Liever een gratis eBook? Check ook vanAnaloognaarDigitaal.nu en EDMendedigitalewereld.nl

supporters of Denis Doeland

 

 

 

 

Festival crowd

Column: Minder dancefestivals in het derde kwartaal

Geschatte leestijd - 2 minuten

Het aantal georganiseerde festivals zal dit jaar blijven groeien. Daarbij moeten we wel een kanttekening plaatsen: de groei in het aantal dancefestivals stagneerde in het derde kwartaal. Ten opzichte van hetzelfde kwartaal in 2016 nam het aantal festivals zelfs iets af. Vorig jaar waren dat er 107, nu nog 101. Dit blijkt uit de Dance Festival Monitor 2017, een periodiek onderzoek naar de Nederlandse festivalmarkt. Welke zaken vielen nog meer op in de monitor?

Ticketprijzen dance festivals 2016 - 2017

Ticketprijs ontwikkeling Dance Festivals | Data Dance Festival Monitor 2017 – (c) 2017 Fanalists

Ticketprijs

Het afgelopen kwartaal waren de reguliere tickets voor festivals weer het duurst; ook vorig jaar waren de tickets in het derde kwartaal het duurst. De prijs van een gemiddeld regulier ticket is wederom gedaald. Ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar, daalde de prijs met negen procent, van zo’n 42 naar 38 euro. De early bird-prijs steeg licht: van 26 naar 27 euro. Weekender-tickets stegen ook in prijs. Verder werd er minder early bird-korting gegeven bij deze tickets.

Net zoals de prijzen van de reguliere ticketprijs dalen, dalen ook de servicekosten nog steeds. Die prijsdaling lijkt inherent te zijn aan de daling van de ticketprijs. Ondanks het gegeven dat ticketprijzen en servicekosten dalen, hebben minder festivals de uitverkocht status behaald. Het aantal daalde uitverkochte events daalde met vijf procent. Daarnaast werden minder festivals geannuleerd.

Dance Festival Monitor 2017 - Q3

Verschuiving in segmenten

Opvallend zijn de verschuivingen in de segmenten van festivals. Het aantal meerdaagse festivals nam bijvoorbeeld af. In vergelijking met vorig jaar is het aantal meerdaagse festivals met zeventien procent gedaald. Er werden dus minder meerdaagse festivals gegeven.

Daarnaast is er een andere in het oog springende verschuiving. In het segment festivals tot 5.000 bezoekers is een groei van 23 procent te zien. Dat ging ten koste van het aantal festivals in het segment met meer dan 20.000 bezoekers. Er werden meer feestjes met een capaciteit tot 5.000 bezoekers georganiseerd en minder ‘grote’ festivals. De segmenten van 5.000 tot 10.000 en 10.000 tot 20.000 bezoekers bleven nagenoeg gelijk.

ADE en Koningsdag

Er zijn ook nog twee andere grote effecten zichtbaar in de monitor. Het effect van Koningsdag en Amsterdam Dance Event op het aantal festivals. Het aantal festivals rondom deze evenementen is namelijk significant toegenomen.

Tijdens Koningsdag waren er 31 procent meer festivals dan vorig jaar, bij ADE is dat zelfs bijna 42 procent. Deze stijgingen hebben een zeer grote bijdrage geleverd aan het totaal aantal feestjes dat wordt gegeven. De ticketprijs tijdens Amsterdam Dance Event is met een procent gedaald. Het aantal feestjes van enige betekenis dat tijdens ADE wordt georganiseerd steeg tot 190.

Dance Festival Monitor 2017 - Q3 - 2

Verwachting

Voor het derde achtereenvolgende kwartaal daalden de ticketprijzen. Naar verwachting zal de prijs van een regulier ticket nog iets verder dalen in het vierde kwartaal. De prijs van weekender-tickets nam in het derde kwartaal toe, wat ook het geval was in de twee voorgaande kwartalen.

De Dance Festival Monitor wordt wekelijks bijgewerkt en geeft een vooruitzicht voor de rest van het jaar. Het is de verwachting dat het aantal dancefestivals eind 2017 rond de 450 zal gaan uitkomen. Als de groei doorzet, dan is het aantal festivals in een jaar tijd met bijna veertien procent gestegen. Ondanks dat er meer festivals georganiseerd worden, is de verwachting dat de omzet van de festivalmarkt verder zal blijven dalen.

* Redactie door Aaron Mirck. Dit is een bewerkte versie van de column die eerder verscheen op This Is Our House.

** Dank aan Rosa van den Hoven van Fanalists voor de data-support. Wil je als organisator weten of jouw festival meetelt voor de Dance Festival Monitor 2017? Neem dan contact op met rosa.vandenhoven@fanalists.com

—–

Bekijk ook

Download hier de presentatie – Van transactie naar relatie 2017

—–

Lees ook

Boeken Denis Doeland

Liever een gratis eBook? Check ook vanAnaloognaarDigitaal.nu en EDMendedigitalewereld.nl

supporters of Denis Doeland

 

business hacken

Achtergrond: Gereedschap om een business te hacken

Geschatte leestijd - 5 minuten

Hoe bouw je waarde in jouw organisatie, zodat je deze terugziet in soortgelijke bedrijfswaarderingen als die van Spinnin’ Records en ID&T? Van Hardwell tot RyanAir: business hacken is hiervoor een beproefd recept. Het zorgt namelijk voor een toename van jouw bedrijfswaarde. Hieronder vind je het benodigde gereedschap.

Succesvolle bestuurders of eigenaren van bedrijven zoeken altijd naar het meest optimale businessplan en vernieuwende businessmodellen. De meest succesvolle directies weten daarmee een hele industrie te disrupten. Ze weten als het ware een business te hacken. Wist je dat ze hier het Business Acceleration Framework voor kunnen gebruiken?

Relatie-economie

Voordat je aan het hacken gaat, het volgende. Het is goed om eerst stil te staan bij een grote maatschappelijke verandering: de opkomst van nieuwe technologische mogelijkheden, zoals social media en internet. Hierdoor is de economie definitief getransformeerd in een relatie-economie.

Bedrijven kunnen door technologie (nog) beter contact maken met (potentiële) klanten. Die klanten gaan relaties aan met bedrijven (door ze bijvoorbeeld te volgen op Facebook) of communiceren met hen via een van hun kanalen (bijvoorbeeld email of bots). Organisaties moeten voorzien in de behoeften van klanten, door content met hen te delen en de relatie uit te diepen. De relatie met de klant is daardoor het belangrijkste bedrijfseconomische kapitaal van bedrijven geworden.

Artiest fan relatie

Business hacken

Het begrip business hacking behoeft uitleg. De term hacken is ontstaan op het Amerikaanse instituut MIT. De eerste hackers waren scholieren uit een treinvereniging. Elke nieuwe verbinding of verbetering in de treincircuits werd een hack genoemd. Hacken is het vinden van nieuwe oplossingen en toepassingen op basis van snel op elkaar volgende experimenten, tot er een verbetering zichtbaar wordt. Complexiteit speelt hierbij geen rol. Integendeel: gemakkelijke en snelle alternatieve oplossingen hebben de voorkeur. Ter illustratie. Het gebruik van een wasknijper om te voorkomen dat een broekspijp tussen een fietsketting komt, is in principe ook een hack.

Als eigenaar of bestuurder wil je niet alleen weten hoe jouw bedrijf of industrie werkt. Je wil weten hoe je met jouw organisatie het meeste rendement kan halen uit jouw industrie. Hoe je op een gestructureerde manier een voorsprong kan nemen op de concurrentie. Om dat te bewerkstelligen zijn er nieuwe mogelijkheden, dankzij de komst van de relatie-economie.

Om succesvol te zijn in deze economie, is het nodig om data te analyseren en daar context in aan te brengen. Je moet het businessmodel opnieuw tegen het licht houden. Meteen zie je welke nieuwe verdienmodellen er ontwikkeld en welke verdienmodellen er geoptimaliseerd kunnen worden op basis van fan- en klantdata. Met het nieuwe businessmodel kun je als het ware een industrie ontwrichten. Anders gezegd: je kan er een business mee hacken.

Nieuw raamwerk

Om echt in te kunnen spelen op de nieuwe economie is een nieuw raamwerk nodig. Dat is het Business Acceleration Framework. Dit raamwerk legt als het ware een overkapping over de organisatie en haar Umfeld en dat biedt bepaalde voordelen. Het zorgt ervoor dat er eenduidige definities gehanteerd worden. Het maakt de digitale strategie en transformatie meetbaar.

Bestuurders krijgen meer inzicht in de voortgang van processen. Ze zijn door het raamwerk beter in staat om controle te krijgen op de organisatie en iedereen te laten werken aan vooraf bepaalde, gezamenlijk doelen. Deze doelen zijn nodig om het bedrijfskapitaal, de relatie met de (potentiële fan of klant), te laten groeien. Die klantdata gaat voor je werken, door gebruik van het Business Acceleration Framework. Om dit raamwerk te bedienen, is een Business Acceleration Plan nodig.

—–

→ Download hier het Business Acceleration Plan 2017

—–

Intelligentie van de organisatie

Het nieuwe raamwerk is in feite de intelligentie van een organisatie. Hiermee wordt duidelijk welke informatie je in het raamwerk moet stoppen. Hiermee zet je de nieuwe standaard voor bedrijven in jouw industrie. Doordat je een ontwrichtend businessmodel ontwikkelt, hack je niet alleen jouw bedrijf. Met het framework hack je uiteindelijk een hele industrie. Tegelijkertijd wordt door dit framework de complexiteit van een organisatie begrijpelijk gemaakt voor de bestuurder.

Voorbeelden van partijen die het business-hacken onder de knie hebben, zijn onder meer JetBlue en RyanAir. Maar ook Hardwell wist zijn carrière te hacken door slim gebruik te maken van data. Inspirerende ondernemingen en artiesten, die met veel interesse (en wellicht jaloezie) door de concurrentie worden gevolgd. Partijen waar je als CEO misschien wel iets van wil afkijken.

Succes begint in de bestuurskamer

Het sturen aan de hand van vooraf bepaalde doelen biedt uitkomst voor bestuurders. In feite draagt de hele bestuurskamer zorg voor een optimaal werkend Business Acceleration Framework en uitvoer van het Business Acceleration Plan. Allen werken aan de vijf doelen van het raamwerk.

Het succes begint in de bestuurskamer. Bovenstaand model biedt een flinke uitdaging voor bestuurders. Organisaties zijn het namelijk vaak niet gewend om volgens een dergelijk raamwerk te werken. Toch zullen bestuurders de verantwoording moeten dragen om de organisatie rondom een dergelijk raamwerk als het Business Acceleration Framework te laten functioneren. Ook moeten zij zich regelmatig laten bijscholen.*

Als een business eenmaal ‘gehackt’ is, lijken bestuurders niet veel te doen. Niets is minder waar. Continu monitoren zij de complexiteit van de organisatie. Zij grijpen in wanneer de instellingen, de vooraf bepaalde doelen en de doelstellingen beginnen afwijken van de realiteit. Zo zorgt hij ervoor dat hij er zeker van is dat de code die het framework ingaat, ook tot een daadwerkelijk resultaat leidt. Je kunt immers alleen goed sturen als je de juiste inzichten hebt. Zonder het Business Acceleration Framework kan je jouw bedrijf (en daarmee de bedrijfswaarde van jouw bedrijf) niet beschermen tegen andere business hackers.

Overleven in nieuwe economie

Het Business Acceleration Framework is de enige oplossing voor bestuurders die het willen redden in de relatie-economie. Een economie die steeds meer een automatisch proces wordt. En waar sneller en automatisch aan de knoppen zal moeten worden gedraaid wanneer negatieve afwijkingen van de vooraf gestelde doelen en doelstellingen in zicht komen.

Organisaties die het verschil willen maken, moeten slimmer zijn dan hun concurrenten. Zij moeten sturen en direct ingrijpen wanneer een afwijking wordt geconstateerd. Maar ook in staat zijn om nieuwe businessmodellen te ontwikkelen om zo de concurrentie voor te zijn. Misschien dat ze daarmee zelfs hun industrie kunnen ontwrichten. In elk geval is het de snelkoppeling naar direct contact met de fan of klant. Dat directe contact is onmisbaar, als je wil dat jouw organisatie overleeft in de relatie-economie.

* NB. Het Business Acceleration Framework wordt periodiek geüpdatet. Het raamwerk krijgt naarmate het gebruik en de historische data die worden ingevoerd een voorspellend karakter en situaties kunnen eerder worden ingeschat. Net als piloten zullen de CEO en zijn team regelmatig de simulator in moeten voor bijles. Vliegsimulatoren trainen piloten op steeds nieuwe (nood)situaties. Het framework is ook de simulator voor de CEO en zijn team. Nieuwe situaties kunnen ook met het raamwerk worden gesimuleerd, zo kunnen zij zakelijk anticiperen door adequaat verbanden te leggen tussen situaties in het verleden, heden, en de toekomst waar het raamwerk in voorziet.

Redactie door Aaron Mirck. Foto door Xolali.com.

Lees ook

Check ook de papieren uitgaven

Boeken Denis Doeland

(Liever een gratis eBook? – vanAnaloognaarDigitaal.nu vind je hier en EDM en de Digitale Wereld vind je hier)


Iniesta Messi Neymar

Achtergrond: Neymar en zijn netwerkwaarde

Geschatte leestijd - 6 minuten

De afgelopen twee weken houdt het alle sportkaterns van alle kranten bezig: de Braziliaanse voetballer Neymar Jr, die een overstap maakte van FC Barcelona naar Paris Saint Germain voor het astronomische bedrag van 222 miljoen euro. Je kunt geen voetbalsite of blog bezoeken, geen sportjournaal of late night programma aanzetten of het gaat over de megatransfer. Experts uit de voetbalwereld komen aan het woord om uit te leggen hoe dergelijke transfers werken. Er gaan geluiden op dat ook internet en social media invloed hebben gehad op de transfer. Dat brengt ons op de vragen: hoe groot is de netwerkwaarde van de Braziliaanse voetballer? Maken voetbalclubs gebruik van de digitale netwerken van hun spelers? 

Waardecreatie

De afgelopen anderhalf jaar hebben we het onderwerp waardecreatie ter sprake gebracht bij een aantal zaakwaarnemers, Betaald Voetbal Organisaties (BVO’s) en ook de voetbalbond. Als het over de netwerkwaarde van een voetballer of voetbalclub gaat dan is dit een onderwerp dat nauwelijks bij de meeste spelers of clubs op de agenda staat. De transfer en de schoenendeal worden vaak genoemd als de primaire zaken. Het voetbal is nog niet zo ver, stelt men vaak. Het is opvallend, ook omdat de NOS in zijn driedelige serie over transfersommen schrijft. “Dat topvoetballers een groot publiek aan zich kunnen binden en dat ze dus een dankbaar reclamemiddel zijn, is van alle tijden. Maar het laatste decennium is die wereld wezenlijk veranderd. Hoofdoorzaak: internet en vooral social media.

De NOS heeft het bij het juiste eind: het internet en social media zorgen voor de bedrijfswaarde voor de next gen. In onze paper ‘The Voice – een aanvullend verdienmodel’ die ik samen met Pim van Berkel schreef definiëren we waardecreatie door internet en social media. Het betreft het in de basis kunnen aanleggen, verspreiden, onderhouden en optimaliseren van bestaande en nieuwe digitale relaties op diverse internetplatforms, waar (in)direct en op aantoonbare wijze additionele en toekomstige netto kasstromen gegenereerd worden. Dit is de definitie van brand equity, de netwerkwaarde.

Achtergrond netwerkwaarde

Digitale ecosystemen zijn business ecosystemen schreven Ger hofstee en ik in ons boek vanAnaloognaarDigitaal. Vanuit dat oogpunt onderzoek ik regelmatig hoe dj’s, muziekmaatschappijen en festivals (in de dance-industrie) hun digitale systemen als een business ecosysteem zouden moeten gebruiken. Bij een aantal van hen wordt hun organisatie daarop al ingericht. Een goed voorbeeld is Hardwell. De Nederlandse top dj en zijn management die zijn platformen als een business ecosysteem benadert. Door redenerend vanuit deze gedachte, zou je ook naar Neymar kunnen kijken als een bedrijf of organisatie met een digitaal business ecosysteem.

Hoe zou je het ecosysteem van de voetballer kunnen waarderen? Het Business Acceleration Framework uit het Business Acceleration Plan is het startpunt om tot een waardering te komen. In dit raamwerk wordt op basis van vijf doelen inzichtelijk hoe je een organisatie kunt optimaliseren. Een van deze vijf doelen is brand equity: dat is de waarde van de fanbase. Op basis van geïdentificeerde en niet-geïdentificeerde profielen en andere karakteristieken kan een schatting worden gemaakt van de waarde van de digitale kanalen. Zo ontstaat door de additionele en toekomstige netto kasstromen die gegenereerd worden een nieuw component in de bedrijfswaardering van een organisatie: de netwerkwaarde op basis van data.

—–

→ Check hier het Business Acceleration Plan 2017

—–

Neymar’s netwerkwaarde

Samen met Fanalists, specialisten op het gebied van Data Driven Business Acceleration, hebben we een deel van de brand equity van Neymar geprobeerd te bepalen. Op het moment van rekenen heeft de voetballer bruto zo’n 171 miljoen fans op de verschillende social media kanalen. Natuurlijk heeft hij zijn eigen website en wellicht is er een eigen database die mee kunnen tellen. Aangezien deze getallen niet bekend zijn, laten we deze gemakshalve achterwege. We kijken dus voornamelijk naar de digitale netwerkwaarde van de voetballer. Bij de bepaling van de waarde is gekeken naar de bereidheid en hoogte van een bedrag, gebaseerd op marktgegevens, dat een merk zou betalen om in het netwerk van de voetballer aanwezig te zijn.

Uit de berekeningen blijkt dat de minimale omvang van de waarde van de data nu al zo’n 100 miljoen euro bedraagt. Wanneer het team (of de zaakwaarnemer) dat Neymar zijn digitale belangen behartigt, de data weet te identificeren en op te bouwen met de juiste rechten. Dan zal de waarde al snel toenemen richting 1 miljard euro. De totale geschatte omvang is 2 miljard euro bij honderd procent inzet van het potentieel. Om deze waarden te kunnen verzilveren, heeft het team rondom de Braziliaanse voetballer verschillende uitdagingen. Dit zijn hun grootste:

  • Activeren van de fanbase naar geïdentificeerde profielen;
  • Continue verrijken van data om verdienmodellen te optimaliseren;
  • Ontwikkelen van verdienmodellen die via zijn digitale netwerk aangestuurd worden;
  • Zorgen dat voldaan wordt aan wetgeving aangaande gebruik van data;
  • Toevoegen van context en intelligentie binnen zijn eigen database.

Ter vergelijking

De vraag die natuurlijk meteen opkomt, is: is deze netwerkwaarde niet een beetje veel voor een voetballer? Als deze waarde alleen gebaseerd zou zijn op basis van sportieve prestaties, dan was dat wellicht wel het geval. De voetballer is in onze optiek echter ook een bedrijf geworden. Met een netwerk, fans en connecties. En dus met (mogelijke) aanvullende verdienmodellen. Als je beseft dat de sportieve inspanningen leiden tot connecties met fans, dan kun je een vergelijking trekken tussen voetballers en dj’s.

De kanalen van artiesten of hun labels vallen te benaderen als een geheel business ecosysteem. Een systeem dat verdienmodellen heeft als ticketing, merchandising, sponsoring en muziek. Niet alleen artiesten hebben zo’n business ecosysteem, maar dat gaat ook op voor de voetballer. De verdienmodellen voor een voetballer, naast zijn salaris, kunnen bestaan uit kleding deals, mediadeals, affiliate deals, endorsement deals en exploitatie van het digitale netwerk.

Als je het systeem van Neymar vergelijkt met de Vodafone Enterprise Group, dan zie je dat deze organisatie een waarde heeft van zo’n 115 miljard dollar, omgerekend 99 miljard euro. Het bedrijf heeft wereldwijd meer dan 470 miljoen mobiele ‘connecties’ en 14,3 miljoen vaste connecties, waarvan alleen al 209 miljoen in India. De waarde van Facebook, met 2 miljard connecties, is 425 miljard euro. Snel gerekend is een connectie bij Vodafone 205 euro en bij Facebook 212 euro waard.

Deze bedrijven zijn elke dag bezig om hun klantwaarden op niveau te houden. De klantwaarde is de gemiddelde opbrengst per connectie, de ARPU een van de belangrijkste belangrijke parameters is. Het behouden en het uitbreiden van de connecties behoort tot de kerntaak om de waarde te behouden, vergroten en verzilveren. Deze taak heeft een voetballer, maar ook een club, met een groot netwerk aan fans misschien wel tegen wil en dank erbij gekregen wanneer men het netwerk zou willen verzilveren.

Nog een weg te gaan

Als je inzoomt op de profielwaarde van de voetballer Neymar, dan zie je al snel dat daar nog veel winst te behalen valt. Zijn collega Ronaldo tekende onlangs een lifetime-deal met Nike voor maar liefst 1 miljard euro. Dat is al een indicatie waar het heen kan gaan qua sponsorwaarde. In 2016 genereerde Ronaldo een mediawaarde van 500 miljoen dollar voor het sportmerk en dat kwam voornamelijk voort uit zijn digitale netwerk, dat bestaat uit meer dan 260 miljoen connecties. Dat is iets meer dan de helft van het aantal connecties dat Vodafone heeft. Er is een grote bereidheid om te betalen om aanwezig te zijn in een netwerk van een voetballer, zo blijkt uit deze astronomische bedragen.

Heeft Paris Saint Germain een koopje of heeft Neymar een slechte deal gemaakt? Als de voetbalclub optimaal gebruik maakt van Neymar’s connecties, dan heeft het een koopje, zo lijkt het. De netwerkwaarde van Neymar overstijgt het transferbedrag. Of de voetbalclub het netwerk van de voetballer daadwerkelijk kan en gaat gebruiken, zal vanzelf duidelijk worden. In de praktijk blijkt vaak in veel gevallen nog dat de verbindende stap tussen alle informatiestromen en data ontbreekt. Data is vaak niet op de juiste manier gekoppeld om tot de juiste context te komen. De juiste aansluiting met de fan of volger weet men nog moeilijk te vinden, zo blijkt uit voorhanden zijnde gegevens. Een nog te ontginnen gebied binnen de voetbalwereld.

Food for thought

De voetbalwereld zal over een drietal zaken hun hoofd moeten buigen. Welke rechten koopt een club? Zou een speler zijn digitale netwerk moeten inzetten voor het verkopen van seizoenkaarten, merchandise en andere producten van de club. Draagt een club bij aan de brand equity van een speler? Zou een club daarvoor een vergoeding van een speler moeten ontvangen?

Messi, Ronaldo en ook Neymar hebben meer dan honderden miljoen volgers over de hele wereld via Facebook, Instagram en Twitter. Voor ons staat vast dat voetballers en clubs afspraken zullen moeten nadenken over hun netwerk en netwerkwaarde. Hardop vragen wij ons af of het besef van nieuwe waardecreatie binnen de voetbalwereld aanwezig is. We zullen de netwerken van voetballers en voetbalclubs op de voet blijven volgen, doorrekenen en waarderen. Voetballers en clubs die hun netwerkwaarde niet volledig benutten laten kansen liggen. Een niet te missen kans als het aan ons ligt. Een schot voor open doel.

* Voor dit artikel werkte ik samen met Pim van Berkel en Ben Spanjaard van Fanalists. Redactie door Aaron Mirck.

Lees ook

Check ook de papieren uitgaven

Boeken Denis Doeland

(Liever een gratis eBook? – vanAnaloognaarDigitaal.nu vind je hier en EDM en de Digitale Wereld vind je hier)

youtubers - girlys blog

Achtergrond: Zoek je digitale hartslag

Geschatte leestijd - 3 minuten

Men is wel eens verbaasd om het succes van vloggers of eigenlijk YouTubers, zoals ze zichzelf liever noemen. Zij weten binnen een afzienbare tijd duizenden en soms miljoenen volgers te krijgen. Dat YouTubers zo’n succes hebben, mag eigenlijk geen verrassing heten: ze houden zich immers aan een aantal drie kernprincipes van het uitgeven van (online) content. Deze regels zijn: wees relevant, consistent en toon daarin discipline. Door regelmatig content uit te geven, ontwikkel je een ritme. Organisaties die een digitale strategie opzetten, zouden het voorbeeld van YouTubers moeten volgen. Ze moeten een ‘digitale hartslag’ ontwikkelen. 

Succesvol, want voorspelbaar

YouTubers zijn succesvol, omdat ze op regelmatige basis content uitbrengen. Daardoor zijn ze (in de goede zin van het woord) voorspelbaar. Waar anderen zomaar wat posten, hebben zij een ritme ontwikkeld. En juist dat ritme is een voorwaarde om te overleven in het digitale tijdperk.

Ik monitor YouTubers op een regelmatige basis – zie hier een overzicht van de resultaten van de verschillende analyses – en ontdekte dat de succesvollere YouTubers een ijzeren machine, en dus een ijzeren discipline hebben. Vorig jaar ontdekte ik dat dit ertoe leidt dat YouTubers succesvoller zijn dan veel dj’s. Hierbij zijn 10 Nederlandse YouTubers met de meeste subscribers vergeleken met 10 Nederlandse dj’s die het hoogst genoteerd staan in de DJ Mag Top van 2015. Gekeken over een periode van 28 dagen gekeken ontstonden de volgende inzichten:

  • YouTubers posten 6 keer meer dan dj’s
  • YouTubers zijn actiever in het weekend
  • YouTubers hebben een regelmatiger ritme van posten
  • YouTubers hun kanalen groeien 3 keer sneller
  • YouTubers hebben 2 keer meer views
  • YouTubers hebben sinds de oprichting van hun kanalen 3 keer meer video’s geproduceerd
  • YouTubers hebben de afgelopen 28 dagen 5 keer meer video’s geproduceerd

Niet alleen organisaties kunnen leren van YouTubers, maar dat geldt dus evengoed voor artiesten en festivals.

Relevantie, consistentie en discipline

Al enkele jaren probeert #D2W organisaties uit te leggen hoe het online mechanisme van de digitale hartslag werkt. Een veel gebruikt principe dat dan aan de orde komt is Relevantie-Consistentie-Discipline. Maar hoe zie je dat aan cijfers? Wat is het effect op jouw muziekconsumptie als artiest of festival?

Een korte uitleg van het principe kun je lezen in een andere column op #D2W: ‘Zet uiteen welke content relevant is om via de eigen online wereld en de sociale online wereld te publiceren. Voorbeelden zijn: nieuwsitems, columns, analyses, muziek, podcast, vodcast en a/v-streaming (Relevantie). Bepaal hoe vaak je deze aspecten wilt openbaren (Consistentie) en vervolgens houdt dat dan vol (Discipline) want daar zit de echte uitdaging. Immers ‘de aanhouder wint’.’

Het is belangrijk dat wanneer je aan de deelname binnen het online domein begint de basics (oftewel de spelregels) van online in het achterhoofd meeneemt. De website of het blog en alle opgezette sociale pagina’s krijgen niet vanzelf bezoekers, daarvoor dienen mensen zelf benaderd te worden via de diverse kanalen binnen of buiten het net.

Reputatie als prestatiefactor

Verder betekent dat je de content die je hebt gecreëerd ouderwets moet promoten via influencers en het eigen netwerk. Zij zijn tenslotte jouw tastemakers. Dit kunnen allerlei bekenden en onbekenden zijn, deze worden de zogenaamde influencers genoemd. Zo zou je hen moeten volgen en eventueel verzoeken of zij via hun netwerken zoals hun Facebook-, Instagram- en Twitter-pagina’s jouw content verder willen posten of retweeten wanneer zij daar raakvlak of interesse in hebben.

Bovenstaand ritme – jouw digitale hartslag – heeft direct op jouw Brand Reputation Performance een van de 5 basisdoelen uit het Business Acceleration Framework van jouw digitale strategie. Wil je meer weten over de doelen van jouw digitale strategie? Lees dan: De 5 doelen van jouw digitale strategie of het hoofdstuk De basis van een digitale strategie uit EDM en de Digitale Wereld.

* Redactie voor dit artikel door Aaron Mirck

Lees ook

Ook interessant

Bekijk ook

Check ook de papieren uitgaven

Boeken Denis Doeland

(Liever een gratis eBook? – vanAnaloognaarDigitaal.nu vind je hier en EDM en de Digitale Wereld vind je hier)

 

Denis Doeland

Achtergrond: 5 stukken die de dance-industrie moet lezen

Geschatte leestijd - 3 minuten

De concurrentie onder dj’s en in het festivallandschap is moordend dit jaar. Nog niet eerder in 25 jaar tijd heeft het landschap de omvang gekend die het dit jaar gaat krijgen. Meer dan 400 dance-festivals van meer dan 300 unieke merken die allemaal vechten om de gunst van de festivalganger. En bijna 1.600 Nederlandse dj’s die nationaal tegen elkaar en internationaal opboksen tegen meer dan 37.000 internationale collega’s. Dit jaar zal de dance-industrie voor het eerst ervaren hoe het is om in een markt te opereren die overvol is. Welke inzichten zou je moeten gebruiken om als artiest of festival in de overvolle Nederlandse markt jouw weg te vinden. Onderstaande 5 visiestukken geven inzicht.

1 | Het eindspel van de dance-industrie

Veelal zijn mijn columns op actualiteit gebaseerd en data die op dat moment voorhanden is. Dit keer wil ik echter stilstaan bij een langer termijn beeld dat vorig jaar is ontstaan waar ik de afgelopen weken tijdens conferenties aandacht aan heb besteed. Het eindspel van de dance-industrie is in zicht. Volledig geautomatiseerde communicatie is de weg die ingeslagen moet worden. Alleen artiesten, maar ook festivalorganisatoren, die hun relatie met hun fans digitaal optimaliseren zullen op termijn kans hebben te overleven. Hoe ziet het eindspel er dan uit?

2 | De volgende stap is automatische communicatie

Chatbots – kort bots genoemd – zijn al een tijdje aanwezig. Nu Facebook organisaties in staat stelt om geautomatiseerde customer support en interactieve ervaringen te leveren door middel van bots via Messenger zullen bots oftewel de conversational interfaces overal in het netwerk opduiken. Wat kunnen organisaties leren aan de hand van een voorbeeld van de implementatie van automatische communicatie bij een Nederlandse top dj als Hardwell?

—–

Video met dank aan Glenn Maessen, Kim Louwhoff, Jordy Claus en Bart Pluijmaekers

—–

3 | Hoe overleef je in de dance festivalmarkt?

Al geruime tijd denkt mening organisator van festivals in de dance-industrie dat de festivalmarkt op zijn hoogtepunt moet zijn. Maar wat nu als de festivalmarkt op zijn hoogtepunt is en de omzet in de branche niet meer toeneemt? Hoe staat de dance festivalmarkt er voor? Hoe overleef je de felle concurrentiestrijd? Of hoe treed je toe als nieuwkomer? Dit visiestuk geeft inzicht.

4 | Hoe een dj zich moet organiseren

Veel dj’s als ook hun managers beseffen in onvoldoende mate dat hun businessmodel in feite volledig digitaal is. Eerst worden overeenkomsten met boekingskantoren, platenmaatschappijen en muziekuitgevers gesloten, leert het Volkskrant-artikel. Juist deze partijen hebben moeite met de digitale voortgang en de digitale verandering die plaatsvindt. De muziekindustrie (of dance-industrie) is inmiddels een tech-industrie geworden, ook al lijken sommige spelers in de industrie dat nog niet te beseffen. Dit betekent dat de organisatie van een dj zich anders moet organiseren. Zijn organisatie moet digitaal volwassen worden. Lees hier hoe hij te werk moet gaan …

5 | Hoe de dance-industrie in 2017 verandert

In het begin van het jaar keek ik vooruit. Ik stelde dat: 2017 wordt het jaar van de relatie met de fan en organisaties in de dance-industrie moeten sturen op basis metrics en gebruik maken van netwerken die daarbij aansluiten. Welke aspecten gaan hierbij een rol spelen? Lees hier meer

Ook interessant

Bekijk de masterclass

Lees ook

Liever papier? Bestel de boeken hier

Boeken Denis Doeland

 

 

dance festivalmarkt

Column: Dance festivalmarkt onder druk (deel 2)

Geschatte leestijd - 4 minuten

Tweewekelijks schrijf ik een gastcolumn voor This Is Our House. Gebaseerd op actualiteit en data kijk ik met een ander oog naar de Nederlandse dance-industrie. Dit keer deel 2 over de Nederlandse dance festivalmarkt.

De contouren van de gehele dance festivalmarkt worden zichtbaar, zo blijkt al uit de eerdere post. Sterker nog: we zien zelfs een beeld voor 2017 ontstaan. In de vorige post onderzochten we het aantal festivals en de prijs in de eerste twee kwartalen van dit jaar en kwamen we tot de conclusie dat de festivalmarkt onder druk staat. Deze week zoomen we in op het aantal bezoekers, de omzet en de verwachting voor de rest van het jaar.

Groei fans toch daling

Door een analyse van het gedrag op social media, wordt duidelijk hoeveel fans de dance festivalmarkt heeft. Het aantal unieke fans dat het eerste halfjaar naar een festival is geweest bedraagt iets meer dan 571.000. Een groei ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar van 5,5 procent. Zij waren, naar schatting, goed voor zo’n 1,9 miljoen bezoeken. Het aantal steeg met zo’n 23,6 procent. De ticketomzet kwam daarmee voor het eerste halfjaar op 58,5 miljoen euro. Een daling van 0,8 procent, wat toe te schrijven is aan de daling van de toegangsprijzen.

Het aantal bezoekers die gemiddeld zo’n drie tot vier festivals bezoeken, groeit iets. Dat heeft te maken met de entree van nieuwe leeftijdscategorieen. Zij gaan naar de zogenaamde All Ages evenementen, zoals de shows van Martin Garrix. Een ander effect is vergrijzing van de markt. Oudere doelgroepen gaan nog steeds een of twee keer per jaar naar een dance festival. Ook buitenlandse fans weten de weg naar Nederlandse festivals te vinden, met name de weg naar het Amsterdam Dance Event.

Dance Festival Monitor 2017

→ Download hier de complete Dance Festival Monitor 2017

Verwachting 2017

Op basis van de data, vallen de volgende voorspellingen te doen voor de rest van het jaar. Het aantal festivals zal naar verwachting met zo’n 25 procent toenemen. Het aantal bezoekers zal met zo’n dertien procent groeien. Het totaal aantal bezoeken zal met zo’n elf procent stijgen, tot bijna 4.000.000 festivalbezoeken.

De prijs van een regulier ticket zal met dertien procent dalen. De totale ticketomzet zal naar verwachting met zo’n 1,1 procent afnemen. Het hele volume van de markt, inclusief alle kleinere evenementen, zal met 2,4 procent krimpen.

Negatief effect

Nieuwkomers streven naar marktaandeel en zorgen voor extra capaciteit. De ticketprijzen dalen echter, en de kosten (zoals de gages van dj’s, een kostenpost die zwaar drukt op de begroting van organisatoren) worden hoger. Beide effecten hebben een negatief effect op de markt. Nieuwkomers, maar ook de huidige festivalorganisatoren krijgen te maken met de volgende uitdagingen:

  • Schaalvoordelen: schaalvoordelen zorgen voor een uitdaging. Nieuwkomers worden gedwongen tot entree op de markt op grote schaal of op kleine schaal, met hoge kosten als gevolg.
  • Differentiatie: wanneer gevestigde festivals merkbekendheid en loyaliteit van fans genieten, moeten nieuwkomers veel investeren om hier tegenop te boksen. De huidige organisatoren moeten blijven investeren anders worden ze ingehaald door nieuwkomers.
  • Benodigd kapitaal: er is enorm veel kapitaal nodig voordat een festival kan worden georganiseerd. Dit levert een grote uitdaging op voor nieuwkomers, maar ook voor de portemonnaie van de huidige organisatoren.
  • Overstapkosten: dit zijn de eenmalige kosten die organisatoren hebben wanneer ze fans willen laten overgaan naar een ander festival dat zij organiseren. Wanneer deze kosten heel hoog zijn, wordt het moeilijker om fans over te halen over te stappen naar een nieuw festival.
  • Toegang tot fans: wanneer de logische kanalen (lees: het internet) om fans te bereiken allemaal zijn verzadigd door de huidige organisatoren, dan zal het nieuwkomers veel geld en moeite kosten om hun producten via de gangbare verkoopkanalen te distribueren. Alleen de organisatoren die gebruik maken van intelligentie kunnen deze kosten in bedwang houden.
  • Het beleid van de overheid: gemeenten kunnen toetreding tot de markt beperken of de markt geheel afsluiten, door maatregelen zoals vergunningen.

—–

Video met dank aan Glenn Maessen, Kim Louwhoff, Jordy Claus en Bart Pluijmaekers

—–

Grote risico’s

De concurrentie tussen festivalorganisatoren in de huidige dance festivalmarkt is groot. Daarbij zijn er grote strategische risico’s en er staat veel op het spel. Op dit moment lijkt er echter weinig sprake van differentiatie: line ups en decor lijken tegenwoordig namelijk veel op elkaar. Ook het aanbod in eten en drinken doen niet veel voor elkaar onder.

Om fans naar nieuw festivals te trekken, heeft een organisator hoge overstapkosten. Organisatoren hebben last van de toename van de hoge vaste lasten, maar ze hebben ook last van het ontbreken gelijkwaardige concurrenten.

Strijd fel en agressief 

De marges staan de komende tijd zwaar onder druk. De strijd om marktaandeel zal fel en agressief worden, zo valt te verwachten. Het bovenstaande in acht nemende, en het vorige blog in gedachte, staat het vast: de dance festivalmarkt staat definitief onder druk.

Wat kunnen festivalorganisatoren doen om die markt te overleven? Allereerst moeten ze nu investeren in schaalvoordeel, marketing-efficiëntie en het terugbrengen van overstapkosten. Als ze dat niet doen, maken nieuwkomers geen schijn van kans en krijgen bestaande festivals het bijzonder lastig.

Daarnaast is het essentieel om directe toegang tot fans te (ver)krijgen en onderhouden. De manier om de felle concurrentiestrijd te overleven, is door te investeren in een database van fans. Die maakt het mogelijk om de communicatie met fans te automatiseren en de relatie te behouden en verbeteren. Verder is het optimaliseren van het businessmodel noodzakelijk om je als festival te harnassen tegen de felle strijd die los barst in de festivalmarkt.

* Met dank aan Aaron Mirck voor de redactie. Dit artikel is bewerkte versie die eerder verscheen op This Is Our House.

Check ook

Kijk ook

Ook interessant

EDM en de Digitale Wereld