AI in 2025: waarom we nu in het dal van desillusie zitten

De afgelopen twee jaar leek kunstmatige intelligentie (AI) hét wondermiddel dat alles zou veranderen. Van slimmer werken tot nieuwe verdienmodellen: de verwachtingen waren torenhoog. Grote bedrijven pompten miljarden in de technologie en de media stonden er bol van. Maar nu, in 2025, is de stemming anders. Teleurstelling overheerst. Veel projecten leveren niets op, bestuurders twijfelen openlijk en zelfs de grootste techleiders erkennen dat er sprake is van een bubbel. We bevinden ons in het dal van desillusie. Juist dit moment is cruciaal: organisaties die nu durven herijken en investeren in fundamenten, zijn de winnaars van morgen. In deze longread ontrafel ik de hype, de harde realiteit én de weg vooruit.

Van hooggespannen verwachtingen naar nuchtere realiteit

Kunstmatige intelligentie (AI) is het gesprek van de dag. In bestuurskamers gaat het over strategische investeringen, op de werkvloer over productiviteit, in de media over ethiek en banenverlies. Maar achter al dat rumoer schuilt een duidelijke realiteit: de AI-sector bevindt zich midden in het dal van desillusie van de hypecycle van Gartner.

Het dal van desillusie is de fase waarin de eerste euforie is weggeëbd. Bedrijven ervaren dat beloofde resultaten uitblijven en dat de technologie minder betrouwbaar is dan gedacht. Toch is dit geen reden voor pessimisme. Integendeel: het is een noodzakelijke fase in de ontwikkeling van elke technologie. Het internet kende zijn eigen bubbel in 2000, sociale media hun fase van teleurstelling rond 2012, en ook blockchain en cryptomunten gingen door deze golfbeweging.

De grote vraag is dus niet óf AI waarde gaat leveren, maar hoe organisaties deze fase gebruiken om sterker uit de correctie te komen.

Het dal van desillusie: een bekende fase

De hypecycle, ontwikkeld door onderzoeksbureau Gartner, beschrijft hoe nieuwe technologieën zich ontwikkelen. Na de eerste hype volgt de piek van opgeblazen verwachtingen. Daarna zakt de interesse wanneer duidelijk wordt dat veel beloften te vroeg of te groot waren. Dat is het dal van desillusie. Uiteindelijk leidt dit, na correctie en herijking, tot de fase van inzicht en volwassen gebruik.

AI bevindt zich nu duidelijk in dat dal. Waar in 2023 en 2024 investeringen in generatieve AI explodeerden, overheerst in 2025 de teleurstelling.

Onderzoek: nul rendement bij de meeste bedrijven

Een sprekend voorbeeld is het onderzoek van het Massachusetts Institute of Technology (MIT). Het instituut voerde gesprekken met ruim 150 leidinggevenden, analyseerde 300 AI-toepassingen en ondervroeg 350 medewerkers. De uitkomst was schokkend: 95 procent van de bedrijven die in generatieve AI investeerden, behaalde nog geen enkel rendement.

Het Amerikaanse tijdschrift Harvard Business Review waarschuwde onlangs dat bedrijven in een bekende val trappen: de “valkuil van experimenteren”. Daarmee wordt bedoeld dat organisaties wel breed experimenteren met AI, maar zonder een duidelijke koppeling met bedrijfswaarde of klantvoordeel. Tien jaar geleden gebeurde precies hetzelfde bij digitale transformatie: mooie projecten, maar zonder tastbare resultaten.

Techleiders erkennen de bubbel

Wat dit moment uniek maakt, is dat zelfs de leiders van de grootste technologiebedrijven de bubbel erkennen.

• Sam Altman, topman van OpenAI, gaf in een interview toe dat er sprake is van een bubbel. Hij zei dat investeerders collectief te enthousiast zijn geworden over AI.
• Bret Taylor, bestuurslid bij OpenAI, vulde aan dat veel mensen waarschijnlijk veel geld zullen verliezen.
• Satya Nadella, de hoogste baas van Microsoft, waarschuwde dat AI op dit moment veel weg heeft van de dotcom-bubbel begin deze eeuw. Hij stelde bovendien dat AI zich alleen kan bewijzen als het aantoonbare economische groei oplevert. Zijn vraag was prikkelend: “Groeit de wereldeconomie hier echt tien procent door?”
• Mark Zuckerberg, oprichter en directeur van Meta, erkende dat eerdere infrastructuurbubbels vergelijkbaar verliepen. Toch kondigde hij aan dat zijn bedrijf honderden miljarden blijft investeren in AI-infrastructuur.
• Sundar Pichai, directeur van Google, noemde 2025 een cruciaal jaar. Hij gaf aan dat Google ondanks het uitvinden van de transformer-architectuur momentum heeft verloren en dat er haast geboden is om dat terug te winnen.

Deze openhartigheid laat zien dat zelfs de grootste pleitbezorgers van AI beseffen dat de werkelijkheid weerbarstiger is dan de hype deed vermoeden.

Financiële werkelijkheid: miljarden zonder opbrengst

De cijfers bevestigen dit beeld. The Atlantic, een invloedrijk Amerikaans tijdschrift, becijferde dat de grote technologiebedrijven gezamenlijk meer dan 560 miljard dollar investeren in AI. Daar staat slechts 35 miljard dollar aan inkomsten tegenover. Dat is een rendement van slechts zes procent.

Het Britse blad The Economist meldde dat 42 procent van de bedrijven hun proefprojecten met generatieve AI heeft stopgezet, terwijl dat een jaar eerder nog 17 procent was. De teleurstelling versnelt dus.

Nederland: nuchter en terughoudend

Ook in Nederland zien we een vergelijkbaar beeld, maar dan in kleinere schaal. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat slechts 23 procent van de bedrijven met meer dan tien werknemers AI-technologie gebruikt. Van de bedrijven die AI overwogen maar niet invoerden, gaf driekwart aan dat gebrek aan ervaring de belangrijkste reden was.

De Sociaal-Economische Raad (SER) waarschuwde dat Nederland onvoldoende voorbereid is op de veranderingen die AI op de werkvloer teweeg zal brengen. Voorzitter Kim Putters stelde dat zijn grootste zorg is dat we de urgentie niet voldoende zien.

Nederlandse media zijn eveneens kritisch. Het Financieele Dagblad stelde onlangs de kernvraag: “Wat levert het nu eigenlijk op?” Het technologieblad Bright ging nog verder en schreef: “AI-investeringen zijn weggegooid geld.”

Toch liggen er ook kansen. Het kabinet en de provincie Groningen investeren gezamenlijk 200 miljoen euro in een zogenoemde AI-fabriek. En met sterke technologiebedrijven, als ASML, heeft Nederland een stevige basis. Mits er nuchter wordt geïmplementeerd, kan ons land zelfs een voorloper worden.

Het fundamentele probleem: de kloof tussen mogelijkheden en betrouwbaarheid

Een van de grootste obstakels is de kloof tussen mogelijkheden en betrouwbaarheid. AI kan indrukwekkende dingen doen: teksten schrijven, code genereren, beelden creëren. Maar het systeem faalt nog te vaak in consistentie en nauwkeurigheid.

Onderzoek laat zien dat AI gemiddeld in slechts de helft van de gevallen betrouwbare uitkomsten oplevert. Dat verklaart waarom sommige programmeurs die AI-assistenten inzetten juist minder productief werden. De beloofde winst werd door fouten en correctiewerk tenietgedaan.

De les is duidelijk: technologie is pas waardevol als ze voorspelbaar en betrouwbaar is. Dat gold voor eerdere digitale revoluties, en het geldt net zo goed voor AI.

Nieuwe golf van verwachtingen

Terwijl generatieve AI door het dal van desillusie gaat, stijgen nieuwe technologieën alweer naar de volgende piek van opgeblazen verwachtingen. Denk aan AI-agenten, AI-engineering en AI-geschikte data.

Het risico is dat organisaties die teleurgesteld zijn in generatieve AI hun hoop blind verleggen naar deze nieuwe begrippen. De geschiedenis leert dat dit vaak tot dezelfde teleurstellingen leidt.

De boodschap is helder: investeer pas in nieuwe technologie wanneer de fundamenten op orde zijn.

De weg vooruit: lessen voor 2025 tot 2028

De komende jaren worden een transitieperiode. Analisten voorspellen dat tegen 2028 meer dan 95 procent van de bedrijven generatieve AI in productie zal hebben. Maar dat gebeurt alleen als organisaties hun aanpak veranderen.

Vier principes zijn daarbij essentieel:

1. Integreer AI in digitale transformatie. Zie het niet als een losstaande technologie, maar als onderdeel van een bredere ontwikkeling.
2. Richt je op klantwaarde. De kernvraag moet altijd zijn: hoe verbetert dit de relatie met de fan, klant of gebruiker?
3. Werk met gerichte experimenten. Begin klein, leer snel, en schaal alleen op wanneer een toepassing zich bewezen heeft.
4. Investeer in data en verantwoording. Zonder betrouwbare data en goede sturing is elke AI-toepassing gedoemd te mislukken.

Deze principes sluiten aan bij het Business Acceleration Framework dat ik eerder uitwerkte: vijf doelen, negen stappen en twaalf analyses die organisaties helpen om waarde te koppelen aan data en technologie.

Synthese: voorbij de hype kijken

Alle signalen wijzen dezelfde kant op: kunstmatige intelligentie zit in het dal van desillusie. Maar dit is geen reden voor somberheid. Het is een noodzakelijke fase richting volwassenheid.

De kernboodschap:

• AI is geen wondermiddel.
• De hype is gecorrigeerd.
• De winnaars van morgen bouwen vandaag aan fundamenten.

Zoals ik eerder betoogde in mijn boeken: technologie is nooit het doel, maar altijd het middel. Waarde ontstaat pas wanneer technologie wordt gekoppeld aan data, content en relaties.

Conclusie

We leven midden in de grootste technologiehype sinds de dotcom-boom. De huidige teleurstelling is geen eindpunt, maar een fase van herijking.

Voor Nederland biedt dit een kans. Door voorbij de hype te kijken, te investeren in betrouwbare data en klantgerichte toepassingen, kan ons land een leidende rol spelen in de volgende fase van de AI-revolutie.

De organisaties die nu investeren in fundamenten – data, governance, ecosystemen – zullen straks de winnaars zijn.