De vaardigheid van 2030 is niet AI

Werkgevers wereldwijd verwachten dat het gebruik van AI en data richting 2030 met ongeveer 87 procent toeneemt. Geen enkele andere vaardigheid komt daarbij in de buurt. Dat cijfer komt uit het Future of Jobs Report van het World Economic Forum en het zou de conclusie kunnen zijn van dit stuk. Dat is het niet. Wie alleen naar dat ene getal kijkt, leest de grafiek verkeerd.

Het WEF zet vaardigheden uit op twee assen. Horizontaal: hoe belangrijk werkgevers een vaardigheid nu al vinden. Verticaal: hoe sterk zij verwachten dat het gebruik ervan richting 2030 groeit. Die combinatie is interessanter dan de losse cijfers. De rechterbovenhoek van de grafiek is strategisch het belangrijkst. Daar staan de vaardigheden die nu al tot de kern behoren en waarvan het belang verder groeit. De percentages lees ik bij benadering uit de afbeelding. De essentie zit in de relatieve positie.

Vaardigheid	Kernvaardigheid nu	Verwachte groei
AI en big data	± 48%	± 87%
Technologische geletterdheid	± 53%	± 76%
Creatief denken	± 61%	± 74%
Veerkracht, flexibiliteit en wendbaarheid	± 68%	± 68%
Nieuwsgierigheid en levenslang leren	± 53%	± 67%
Leiderschap en sociale invloed	± 61%	± 63%
Analytisch denken	± 72%	± 58%
Systeemdenken	± 46%	± 54%
Motivatie en zelfbewustzijn	± 57%	± 49%

AI staat bovenaan, maar staat daar niet alleen

Kijk naar wat er direct om AI en big data heen staat: technologische geletterdheid, creatief denken, nieuwsgierigheid, analytisch denken, systeemdenken, leiderschap en flexibiliteit. Het WEF zegt niet dat iedereen programmeur of datascientist moet worden. Het WEF zegt iets veel preciezers. De werknemer van 2030 onderscheidt zich niet door AI alleen, maar door het vermogen AI, data, technologie, analyse, creativiteit en menselijk handelen met elkaar te verbinden.

Dat is een wezenlijk verschil. In 2018 schreef ik al dat in een digitaal bedrijf iedereen digitale vaardigheden nodig heeft. Er is geen afdeling digitaal meer. Op de communicatieafdeling, bij personeelszaken, bij de klantenservice en elders in de organisatie werken mensen die begrijpen wat data en technologie doen. De grafiek van het WEF is de bevestiging van die stelling, acht jaar later en met cijfers erbij. Het onderscheid tussen de digitale medewerker en de rest van de organisatie verdwijnt. AI-geletterdheid is de nieuwe basisvaardigheid geworden, net zoals lezen, schrijven en rekenen dat ooit waren.

Analytisch denken is de generieke competentie waar AI naartoe beweegt

Analytisch denken staat het verst naar rechts. Werkgevers beschouwen dit dus nu al als een van de meest fundamentele kernvaardigheden. De verwachte groei is minder spectaculair dan bij AI. Logisch: analytisch denken is al ingebed. AI en big data bewegen als het ware van specialistische naar generieke competentie. Analytisch denken is die generieke competentie al.

Die combinatie is krachtig. De keten is simpel: data, analyse, inzicht, besluit, actie. AI versnelt vooral de eerste drie stappen. Patroonherkenning, informatieverwerking en berekening zijn precies de taken waarin machines beter en sneller zijn dan mensen. De menselijke toegevoegde waarde verschuift daardoor naar de laatste twee stappen en naar wat aan de keten voorafgaat: het stellen van de juiste vraag, het beoordelen van de uitkomst, het begrijpen van de context en het nemen van verantwoordelijkheid voor de beslissing.

Dat is geen nieuw inzicht. In 2018 schreef ik dat kunstmatige intelligentie niks is zonder menselijk oordeel. Drie jaar later bevestigde de documentaire Coded Bias dat standpunt. Het WEF zet er nu de arbeidsmarkt onder. Wie de vraag niet kan formuleren, krijgt van elk taalmodel een antwoord dat niets waard is. If content is king, then context is god.

Programmeren staat linksonder en dat is geen vergissing

Dit is misschien wel het interessantste detail van de hele afbeelding. Programmeren bevindt zich in het kwadrant van de nichevaardigheden. Slechts 10 tot 15 procent van de werkgevers beschouwt het als kernvaardigheid. Ongeveer 30 procent verwacht een verdere toename. Tegenover de enorme stijging van AI lijkt dat vreemd.

Juist dat vertelt iets over de komende transformatie. De behoefte verschuift van zelf technologie kunnen bouwen naar technologie effectief kunnen begrijpen, aansturen en toepassen. Met generatieve AI wordt het produceren van code toegankelijker dan ooit. De waarde verschuift van technische productie naar probleemdefinitie, architectuur, controle en toepassing. De bouwer wordt niet overbodig. De bouwer wordt schaars in een andere betekenis: als degene die weet wat er gebouwd moet worden en waarom.

Ik schreef in 2015 een lijstje van tien banen die tien jaar eerder nog niet bestonden. Elf jaar later staat de volgende lichting voor de deur. Het verschil met toen: de nieuwe functies worden niet meer bepaald door de technologie die iemand beheerst, maar door de combinatie die iemand kan maken.

Marketing als losse vaardigheid verliest onderscheidend vermogen

Voor mijn eigen vakgebied is dit een signaal dat ik niet mag negeren. ‘Marketing en media’ staat in de linkeronderhoek. De grafiek suggereert niet dat marketing verdwijnt. De grafiek suggereert dat marketing als geïsoleerde functionele vaardigheid minder onderscheidend wordt.

Een marketeer die alleen marketing beheerst, wordt kwetsbaar. Een professional die marketing combineert met AI, data, analytisch denken, creativiteit, technologie en systeemdenken wordt juist relevanter. Dat sluit aan bij wat ik al jaren zie in de digitale transformatie: functies worden minder belangrijk dan combinaties van competenties. Het is dezelfde beweging die ik in 2017 beschreef toen ik stelde dat silo’s de digitale transformatie belemmeren. Een silo is niet alleen een afdeling. Een silo is ook een cv met maar één vaardigheid erop.

Bij ID&T zag ik in 2008 al hoe dat werkte. De marketeer die de data van de kaartverkoop, de social media en de website aan elkaar knoopte, wist meer dan de marketeer die alleen campagnes bedacht. Uit die praktijk ontstond het Business Acceleration Framework. Het inzicht van toen is het inzicht van nu: wie verbindt, die wint.

Menselijke vaardigheden stijgen in waarde naarmate machines beter worden

Creatief denken, nieuwsgierigheid, leiderschap, flexibiliteit, motivatie, zelfbewustzijn en systeemdenken staan allemaal relatief hoog in de grafiek. Dat spreekt het simpele narratief tegen dat AI menselijke competenties overbodig maakt.

Het tegenovergestelde gebeurt. Naarmate machines beter worden in productie, berekening, patroonherkenning en informatieverwerking, stijgt de relatieve waarde van menselijke competenties: context begrijpen, richting bepalen, kritisch beoordelen, creëren, verbinden en verantwoordelijkheid nemen. Dat is precies de kern van wat ik eerder schreef over Smart Humanity en waarom digitale transformatie mensenwerk is. Technologie zonder richting, zonder visie, zonder ethiek is als een schip zonder kompas. De grafiek van het WEF zegt hetzelfde in cijfers.

Onthoud: de vraag is niet wat AI kan overnemen. De vraag is wat er overblijft als AI het overneemt. Het antwoord van de werkgevers is helder. Wat overblijft, is de mens die stuurt.

Drie hefbomen bepalen de professional van 2030

Het WEF verdeelt de vaardigheden in vier kwadranten. Strategisch zie ik drie lagen.

De eerste laag is de technologische hefboom: AI, big data en technologische geletterdheid. De tweede laag is de cognitieve hefboom: analytisch denken, creatief denken, systeemdenken, nieuwsgierigheid en levenslang leren. De derde laag is de menselijke hefboom: leiderschap, sociale invloed, flexibiliteit, motivatie en zelfbewustzijn.

De professional met slechts één van deze lagen heeft een probleem. De programmeur zonder bedrijfsinzicht, de analist zonder creativiteit, de leider zonder technologische geletterdheid. Ze worden alle drie ingehaald, elk vanuit een andere hoek. De professional die alle drie de lagen combineert, krijgt juist een grotere hefboom dan ooit. Want elke laag versterkt de andere twee. Technologie zonder cognitie is gereedschap zonder gebruiker. Cognitie zonder menselijke vaardigheden is analyse zonder gevolg. Het is hetzelfde principe dat ik beschreef toen ik stelde dat een organisatie net het menselijk lichaam is. Een lichaam met alleen hersenen komt niet vooruit.

De grafiek van het WEF is het ABCD-principe in een andere vorm

Hier raakt de afbeelding mijn eigen denkmodel. Ik zie een opvallende overeenkomst met het ABCD-principe: AI, Business, Content en Data. AI en data zijn evident aanwezig in de grafiek. Business zit impliciet in analytisch denken, systeemdenken, leiderschap en besluitvorming. Content raakt creativiteit, communicatie en betekenisgeving.

Wat op organisatieniveau geldt, geldt dus ook op het niveau van de individuele professional. Een organisatie die AI inzet zonder datafundament en zonder strategisch kader versnelt de chaos, niet de waarde. Een professional die AI beheerst zonder analytisch vermogen en zonder menselijke vaardigheden doet hetzelfde. Het Business Acceleration Framework is het besturingssysteem van de organisatie. De drie hefbomen zijn het besturingssysteem van de professional.

Daarmee durf ik een stap verder te gaan. De vaardigheid van 2030 is niet AI. De echte vaardigheid is orkestratie.

Orkestratie is het vermogen om AI, data, technologie, creativiteit, businesskennis en menselijke vaardigheden zodanig te combineren dat er aantoonbaar waarde ontstaat.

Een dirigent bespeelt geen enkel instrument tijdens het concert. Toch bepaalt de dirigent of het orkest muziek maakt of lawaai. De professional van 2030 is die dirigent. Niet de beste violist, niet de beste programmeur, niet de beste marketeer. Wel degene die weet wanneer welk instrument aan de beurt is en waarom.

Werkgevers verwachten nieuwe vaardigheden, maar bouwen er niet aan

Nu hoor ik je denken: mooi verhaal, maar wie leidt die dirigenten op? Dat is de pijnlijke vraag onder de grafiek. Het WEF verwacht dat 41 procent van de organisaties vóór 2030 delen van het personeelsbestand verkleint door automatisering. Tegelijkertijd rapporteren dezelfde werkgevers dat de vaardigheden die zij het hardst nodig hebben, de vaardigheden zijn die het snelst groeien. Ik schreef er in juli over: AI vervangt geen mensen, maar verandert de economie van organisaties. De uitdaging ligt niet in het beschermen van bestaande banen, maar in het bouwen van nieuwe combinaties van vaardigheden.

Dat vraagt om leiderschap in het digitale tijdperk dat verder kijkt dan de volgende reorganisatie. Het is niet de taak van leiders om volgers te creëren. Het is de taak van leiders om andere leiders te creëren. Een organisatie die alleen investeert in AI-licenties en niet in de drie hefbomen van haar mensen, koopt een raket zonder piloot.

Stel jezelf daarom vandaag nog de volgende vragen. Weet je van elke medewerker welke van de drie hefbomen ontbreekt? Investeer je in de technologische laag zonder de cognitieve en menselijke laag mee te nemen? Beoordeel je professionals nog op hun functie of al op hun combinatie van competenties? En de belangrijkste: wie in jouw organisatie is de dirigent?

De afbeelding van het WEF is sterker dan de titel ‘Core Career Skills in 2030’ doet vermoeden. Hij laat de contouren zien van een nieuw professioneel werkmodel. Niet de specialist wint. Niet de generalist wint. De orkestrator wint.

Er is werk aan de winkel.