Financiering van digitale innovaties — vanAnaloognaarDigitaal.nu, hoofdstuk 21

Hoofdstuk 21 van vanAnaloognaarDigitaal.nu — Ger Hofstee & Denis Doeland (2013).

Innoveren moet, zoals we in het vorige hoofdstuk betoogden. Maar wie betaalt? De bank is in 2013 kritischer dan ooit op kredieten, en de traditionele beleggingsfondsen kijken zelden naar start-ups. Tegelijkertijd ontstaat er online een radicaal andere financieringsroute: niet via één grote investeerder, maar via duizenden kleine ondersteuners. Crowdfunding is in dit hoofdstuk de hoofdrolspeler: hoe het werkt, wat de cijfers zijn (in 2013), welke platforms ertoe doen, en — misschien wel belangrijker — waarom crowdfunding pas werkt als je je micro-ecosysteem al op orde hebt. Vijf jaar later vatten we de doorwerking samen in Financieren nieuwe stijl is social-gedreven (2018).

Wat is crowdfunding?

Discussie over innovatie en start-ups in de op volle toeren draaiende digitale economie roept meteen de vraag op: hoe deze digitale innovaties te financieren? Hierop zijn meerdere antwoorden mogelijk door de ontwikkeling van crowdfunding en platforms als Kickstarter. Zulke bronnen kunnen financiering van nieuwe digitale projecten mogelijk maken. Crowdfunding is een vorm van financiering van nieuwe initiatieven en bedrijven die steeds belangrijker lijkt te worden. Nu de banken kritischer zijn op het verschaffen van kredieten, wordt er meer van particulieren geleend. Via internet wordt dit gemakkelijk gefaciliteerd en kan vaak tegen relatief lage kosten een grote massa aan potentiële financiers worden bereikt.

Crowdfunding werkt in principe als volgt: een ondernemer wil een project starten, maar heeft onvoldoende startkapitaal. Om dit kapitaal te verwerven biedt hij of zij het project aan op een crowdfunding-platform op internet en vermeldt het benodigde bedrag erbij. Op deze manier kan iedereen via de website investeren in het project. Het idee erachter is dat veel particulieren een klein bedrag investeren en dat deze kleine investeringen bij elkaar het project volledig financieren. Dit in tegenstelling tot bankkredieten en investeerders, waarbij er sprake is van slechts één of enkele investeerders die een groot bedrag inbrengen. Deze kleine investeerders noemt men in de digitale wereld vaak the crowd, het Engelse woord voor mensenmassa.

Crowdfunding is dus een alternatieve wijze om een project te financieren. Het verloopt echter zonder financiële intermediairs, maar zorgt voor direct contact tussen investeerders en ondernemers. Op sommige platformen gaat het geïnvesteerde geld niet direct naar het project. De ondernemer ontvangt het geld pas als (ten minste) 100 procent van het bedrag binnen is. Indien deze 100 procent niet wordt behaald, krijgen de financiers hun geld terug of worden toegezegde investeringen niet geïncasseerd.

De cijfers voor 2012-2013

Onze collega Peter Sprenger stelt op het blog van Techonomy het volgende:

Uit een recent rapport van het Ministerie van Economische Zaken blijkt dat in 2012 in Nederland 11,4 miljoen euro aan crowdfunding werd opgehaald voor 118 bedrijven, merken of organisaties. In 2015 wordt verwacht dat er in Nederland 255 miljoen euro zal worden gefinancierd vanuit de crowd. Wereldwijd is in 2012 ongeveer 2,7 miljard dollar opgehaald via ruim 1 miljoen crowdfunding-campagnes. Dit bedrag zal in 2013 ruimschoots verdubbelen tot minimaal 5,5 miljard dollar.

— Peter Sprenger, Techonomy

Verder stelt Sprenger: ‘Ofschoon het bedrag voor crowdfunding vergeleken met de totale kredietverlening in Nederland beperkt is, ontwikkelt crowdfunding zich snel tot een interessant alternatief voor traditionele vormen van financiering. Het Ministerie van Economische Zaken berekende al dat het strengere kredietbeleid van banken heeft geleid tot een daling van 0,5 tot 1,5 procent van de totale bedrijfsinvesteringen. Dit schept ruimte voor crowdfunding.’ Van diverse kanten wordt om steun van de overheid voor deze ontwikkeling gevraagd zodat bedrijfsinvesteringen op peil kunnen blijven. Het klimaat voor crowdfunding ziet er gunstig uit.

Traditionele beleggingsfondsen

Een beleggingsfonds is in feite een verzamelpunt voor beleggers die geïnteresseerd zijn om te investeren in bedrijven, merken of organisaties. Het fondsvermogen wordt belegd in lopende bedrijven, maar een beperkt aantal fondsen financiert ook start-ups en bedrijven die een doorstart willen maken. Het beleggingsfonds is vaak een naamloze vennootschap. Beleggers kopen aandelen in een beleggingsfonds en kopen daarmee indirect aandelen in de onderliggende (digitale) bedrijven, merken of organisaties. Minder belangrijk voor het fonds zijn de inkomsten aan dividend; belangrijker is de waardevermeerdering van het fonds door het ten gelde maken van de onderliggende waarden bij een zogenaamde exit, oftewel de verkoop van een bedrijf waarin geïnvesteerd is.

Het fonds is zowel voor particuliere beleggers als voor informele beleggers toegankelijk. Particuliere beleggers kunnen door een deelname in het beleggingsfonds een spreiding van hun beleggingsportefeuille bereiken, die anders slechts met een aanmerkelijk groter vermogen te bereiken valt. Een deelname van enkele honderden euro’s in een breed fonds wordt gespreid over alle aandelen of obligaties waarin het fonds belegt. Voor informele beleggers kan men het fonds gebruiken om daarmee een belegging op een specialistisch gebied te realiseren. In beide situaties geldt dat men profiteert van het schaalvoordeel.

Het geld van het beleggingsfonds wordt beheerd door een team van managers. Hiervoor worden beheerkosten in rekening gebracht: een percentage van het totaal beheerde vermogen. Aan de onderliggende waarden worden eisen gesteld en onderzocht op de mate waarin zij bij hun bedrijfsvoering aandacht besteden aan aspecten als milieubewustheid en sociaal beleid. Bepaalde sectoren worden bewust uitgesloten, waaronder de wapen-, alcohol- en tabaksindustrie.

Om een beleggingsfonds te beginnen is toestemming nodig van de Autoriteit Financiële Markten (AFM). Deze houdt toezicht op het fonds en de managers. De Nederlandsche Bank (DNB) houdt in de huidige toezichtstructuur toezicht op de solvabiliteit van het fonds. Het is echter ook mogelijk zonder toezicht van de AFM een beleggingsfonds te beginnen, mits de doelgroep uit professionele beleggers bestaat.

Tenslotte is er nog een verschil tussen open-end en closed-end fondsen. Een open-end fonds mag nieuwe aandelen uitgeven als er nieuw geld in het fonds stroomt; het handelt altijd om en nabij de intrinsieke waarde (bijvoorbeeld bij Robeco). Een closed-end fonds mag niet zomaar nieuwe aandelen uitgeven; daar hangt de prijs niet af van de intrinsieke waarde, maar van vraag en aanbod. In Europa betaalt een kleine belegger aan de beheerder van een aandelenbeleggingsfonds gemiddeld 1,75 procent aan kosten per jaar. Hoe deze klassieke waardering-modellen later onder druk kwamen door overgewaardeerde tech-beurzen, lees je in Beurzen oververhit? Tijd voor bedrijfswaardering 2.0 (2021).

Kickstarter

Er zijn inmiddels vele crowdfunding-platformen, naar schatting zo’n 500 stuks. Chance Burnett stelde op de site van Forbes onlangs een Top 10 samen: Kickstarter, Indiegogo, Crowdfunder, RocketHub, Crowdrise, Somolend, appbackr, AngelList, Invested.in en Quirky.

Internationaal is Kickstarter voor velen het voorbeeld hoe je met crowdfunding succesvol bij kan dragen aan nieuwe initiatieven. De smartwatch van Pebble is bij Kickstarter het meest in het oog springende project van het afgelopen jaar. Via 10 miljoen dollar aan funding vanuit particulieren was Pebble in staat om een productielijn voor een eigen smartwatch op te zetten. Kickstarter is een in de Verenigde Staten gevestigd platform, dat is opgericht in 2009. Een kickstarter is normaliter ‘een pedaal dat wordt gebruikt om de motor aan te trappen’. Het platform faciliteert via haar site financieringen voor creatieve projecten. Mensen kunnen overigens niet investeren in projecten op Kickstarter om geld te verdienen. Ze kunnen alleen maar projecten financieel steunen, in ruil voor een tastbare beloning of ervaring — een persoonlijke noot van dank, eigen T-shirts, diner met een auteur of een exemplaar uit de eerste oplage van een nieuw product.

Kickstarter is gelanceerd op 28 april 2009 door Perry Chen, Yancey Strickler en Charles Adler. Het magazine Time noemde het een van de beste uitvindingen van 2010 en kroonde het tot beste website van 2011. Projectbeheerders kiezen voor een deadline en een minimum aan te trekken bedrag. Als het gekozen doel niet voor de uiterste datum is gerealiseerd, worden er geen fondsen verzameld. Geld dat wordt toegezegd door donoren, wordt verzameld met behulp van Amazon Payments. Kickstarter rekent 5 procent aan kosten; Amazon brengt een extra 3 tot 5 procent in rekening om de gelden bij donateurs te innen.

Statistieken van Kickstarter

Op 21 juni 2013 publiceerde Kickstarter haar statistieken. Tot en met oktober 2012 waren er 73.620 projecten opgestart, met een slagingspercentage van 43,85 procent. Het totale aantal toegezegde dollars bedroeg toen 381 miljoen. Het platform is snel gegroeid in de eerste jaren. In het jaar 2010 had Kickstarter 3.910 succesvolle projecten, en was iets meer dan 27,5 miljoen dollar toegezegd. Het slagingspercentage destijds bedroeg 43 procent. In 2011 waren de cijfers 11,8 miljoen dollar met een slagingspercentage van 46 procent.

Het blog PPSBlogger laat een mooie infographic zien met cijfers die afkomstig zijn uit het paper The Dynamics of Crowdfunding: Determinants of Success and Failure, gebaseerd op een onderzoek van Dr. Ethan R. Mollick:

  • Projecten die succesvol gefinancierd zijn, doen dit met kleine marges over hun financieringsdoel. Zo’n 25 procent van de projecten is gefinancierd op 3 procent of minder dan hun doelstelling. En 50 procent van de projecten is slechts 10 procent over hun financieringsdoel geraakt. Projecten die dubbel of meer over hun financieringsdoel eindigen zijn een uitzondering. Stel dus een realistisch doel, is het devies.
  • Projecten die niet aan de financiering toekomen, hadden de neiging om te mislukken door te grote marges. Slechts 10 procent van de projecten was in staat om 30 procent van hun financieringsdoel te bereiken. En slechts 3 procent behaalde tot 50 procent van hun financieringsdoel. Met andere woorden: 90 tot 97 procent van de projecten haalt hun doel niet.

Tips om de kans van slagen te vergroten

  • Doe er alles aan om je project featured te krijgen. Projecten die zijn opgenomen als featured hebben 89 procent kans van slagen, tegenover 30 procent zonder de featured-status.
  • Zorg ervoor dat je een video hebt. Een project zonder video heeft slechts 15 procent kans van slagen, terwijl een project met video 37 procent kans op succes heeft.
  • Stel jouw project in voor 30 dagen in plaats van 60 dagen.

De creatieve industrie en crowdfunding

Africa Unsigned

Na het faillissement van Sellaband begon Pim Betist in 2010 de nieuwe site Africa Unsigned. Op basis van crowdfunding wordt aan Afrikaanse artiesten de mogelijkheid geboden hun muziek uit te geven. Een aantal muziekexperts, zoals Damon Albarn van de Gorillaz en Blur, Baba Maal en Tony Allen beluisteren de muziek van de artiesten en maken een selectie. De Believers konden een artiest steunen voor 1 dollar. Als de artiest tienduizend dollar heeft gecollecteerd, dan kan de artiest de studio in om drie nummers op te nemen. De muziek wordt gedistribueerd naar alle Believers die de artiest hebben gesteund. Africa Unsigned promoot de muziek door deze aan te bieden in diverse downloadwinkels. De inkomsten worden tussen de artiest en de Believers gedeeld. Op de blog volgden we Africa Unsigned al in Crowdfunding: Africa Unsigned (2010) — een van onze vroegste artikelen over dit onderwerp.

Amanda Palmer en de kunst van het vragen

Muzikante Amanda Palmer vertelt in een TEDx-talk met de titel The Art of Asking over haar crowdfunding-strategieën. Ze vertelt over haar dagen als straatartiest en de schaamte die ze voelde toen mensen naar haar riepen dat ze beter kon gaan werken. Palmer vertelt hoe ze aan couchsurfing deed (het slapen bij mensen op de bank als je op reis bent), en hoe dit heeft geleid tot een breed netwerk van mensen die bereid zijn om alles te delen, zoals voedsel en onderdak. ‘Couchsurfing en crowdsurfen zijn in principe hetzelfde’, vertelt Palmer. ‘Je levert je over aan het publiek en je moet hen vertrouwen.’ Haar talk hebben wij destijds gedeeld in Amanda Palmer — The Art of Asking (TEDx) (2013).

Het verhaal van Palmer ontstond uit een meningsverschil met haar platenmaatschappij en de boete die een fan moest betalen voor het branden van haar cd, en leidde naar misschien wel het grootste crowdfunding-project binnen de muziekindustrie, dat tot nu toe 1,2 miljoen dollar opbracht. Daarmee kon ze haar meest recente album opnemen, genaamd Theatre is Evil.

Grote platenmaatschappijen worden voortdurend — en vaak terecht — bekritiseerd vanwege het verspillen van geld. Onafhankelijke platenmaatschappijen zetten een muzikant in de markt voor een fractie van de bedragen die de grote platenmaatschappijen investeren. Palmer is erin geslaagd om meer dan de gemiddelde investering van een grote platenmaatschappij op te halen via Kickstarter. Je zou kunnen stellen dat Palmer dit alleen maar heeft kunnen doen omdat ze kon putten uit een fanbase die zij verkregen heeft via The Dresden Dolls, haar band die destijds verscheen op Universal’s label Roadrunner. Wat men echter vaak vergeet is dat Palmer al in 2009 naar verluidt 19 duizend dollar in 10 uur wist op te halen met de verkoop van T-shirts met de opdruk Friday Night Losers op Twitter. Deze logica van investeren in je eigen fanbase werkten we later uit in Investeren in fans (2011) en in Streaming dwingt artiesten te investeren in fan-relatie (2019).

CineCrowd, TenPages en de uitgeefwereld

CineCrowd is het Nederlandse crowdfunding-platform voor film. Sinds 2011 werd bijna 500 duizend euro opgehaald waarmee ruim zestig projecten zijn gefinancierd. Over twee jaar wil CineCrowd het professionele Europese crowdfunding-platform voor films zijn.

We hoopten vijf films te financieren in het eerste jaar. Dat werden er zestien. Daarna zagen we een verdubbeling per jaar, zowel wat betreft donaties als het aantal projecten. We zitten nu op twee projecten per week. Dit jaar mikken we op 400 tot 500 duizend euro voor honderd gefinancierde projecten.

— Roel van de Weijer, oprichter en directeur CineCrowd (Filmkrant)

Ook voor het uitgeven van boeken bestaat inmiddels een crowdfunding-platform. Voor veel beginnende auteurs is het erg moeilijk een uitgever te vinden. In het boek Uitgever Gezocht 3.0 van Marcel Smit vertelt de auteur in heldere taal hoe je, ook als commerciële leek, op een succesvolle manier gebruik kunt maken van de mogelijkheden van het crowdfunding-platform TenPages.com. Lees daarover ook ons hoofdstuk Geld gevonden voor uitgeverijen.

Crowdfunding in Nederland

Nu crowdfunding groeit, springen internetspelers in het gat om vraag en aanbod bij elkaar te brengen. Bekende initiatieven in Nederland zijn CrowdAboutNow, Geldvoorelkaar, Oneplanetcrowd, Share2Start, Symbid, Voordekunst en WeKomenErWel. Uit het eerder uitgevoerde onderzoek naar crowdfunding in Nederland in 2013 komt naar voren dat de kwaliteit van de presentatie en de persoon achter de investeringsplannen de belangrijkste criteria zijn voor deelname van particulieren aan een crowdfunding-project.

Volgens Crowdfunding.nl ontwikkelt crowdfunding zich tot een serieus alternatief voor financiering door de bank. Het wordt inmiddels alom erkend dat de populariteit van crowdfunding toeneemt. Recent onderzoek van adviesbureau Douw en Koren stelt dat over 2012 in Nederland voor 14 miljoen euro aan kapitaal is opgehaald via crowdfunding. Inmiddels zijn ook de signalen voor 2013 positief. Via de website van Geldvoorelkaar is in januari een recordbedrag van 775 duizend euro aan financiële middelen gerealiseerd. In totaal kwam dit tot stand via 942 investeringen, wat dus betekent dat de gemiddelde investering 823 euro bedroeg. In totaal is er inmiddels meer dan 4,5 miljoen euro aan financiering gerealiseerd via dit platform.

Crowdfunding maakt gebruik van het internetecosysteem

De grote misvatting bij crowdfunding is vaak dat men denkt: door een project op een crowdfunding-platform te plaatsen, komt de financiering vanzelf wel. Een van de krachtigste indicatoren voor populariteit is echter hoeveel Facebook-vrienden je hebt. Een sociaal netwerk is daarmee een vrij goede indicator van jouw bereik. Onderzoeker Mollick concludeerde aan de hand van data dat de toename van het aantal Facebook-vrienden van 10 tot 100 en van 100 tot 1.000 de kans van slagen doet toenemen:

  • Met 10 Facebook-vrienden: 9 procent kans van slagen.
  • Met 100 Facebook-vrienden: 20 procent kans van slagen.
  • Met 1.000 Facebook-vrienden: bijna 40 procent kans van slagen.

Met Kickstarter kun je niet voor niets je Facebook-account koppelen aan jouw project.

Seth Godin, een bekende blogger en auteur van 15 boeken, gebruikte Kickstarter in 2012 voor de financiering van zijn boek The Icarus Deception. Hij stelt:

Kickstarter is de laatste stap, niet de eerste.

— Seth Godin

Kickstarter is niet een manier om aandacht te trekken voor een project. Het is een manier om de achterban die je hebt te activeren. Maar je moet eigenlijk eerst een achterban opbouwen. Lees in dat verband ook onze post Seth Godin over traditioneel en onafhankelijk uitgeven (2013).

Kickstarter is dus gewoon een platform om een project te presenteren. Maar als je niet al een fanbase hebt waarin je communiceert met jouw massa, zal het project alleen maar verdwijnen tussen de duizenden andere projecten die allen wedijveren om aandacht. De platforms die crowdfunding faciliteren zijn wat ons betreft gewoon onderdeel van het internet en de sociale kanalen die een plek binnen het gehele internetecosysteem innemen. Crowdfunding is niet de heilige graal, internet is niet de heilige graal, maar het begrijpen van de spelregels en mechanieken van het gehele internetecosysteem vormen wat ons betreft een goede en gezonde basis voor crowdfunding. Net als te lezen valt in ons hoofdstuk Social verandert de bedrijfsvoering, speelt het sociale aspect een grote rol bij het behalen van succes.

Bij crowdfunding sta je voor de uitdaging om de aanpak te integreren in het eigen micro-ecosysteem. Dit is de enige volgende stap om waarde te halen uit alle betrokkenen binnen de ecosystemen. Het eigen domein en de sociale kanalen zijn een middel om je doelstellingen te realiseren. Kenmerkend is de bijdrage van de inzet van de sociale kanalen aan de doelen en de interactie tussen mensen. De interactie tussen mogelijke financiers en jezelf beïnvloedt de tevredenheid van een donateur, wat weer een positief of negatief effect heeft op de beleving. Social business is een op de mens gericht systeem dat waarde met betrokkenen creeert binnen het eigen micro-ecosysteem en het macro-ecosysteem van het internet.

Vooruitzicht

De markt voor crowdfunding zet internationaal stevig door. Kickstarter zal naar verwachting dit jaar nog de magische grens van 1 miljard dollar doorbreken. De schatting van crowdsourcing.org is dat er in 2012 wereldwijd circa 2,8 miljard dollar aan financiering is gerealiseerd. Een recent verschenen onderzoek van Deloitte onder de naam Technology, Media & Telecommunications Predictions 2013 noemt crowdfunding één van de grote trends, waarbij de verwachting wordt uitgesproken dat er in 2013 meer dan 3 miljard dollar aan financiering wordt gerealiseerd.

Crowdfunding bestaat in Nederland eigenlijk sinds 2011. Als we de ontwikkeling van Geldvoorelkaar zien en dat afzetten tegen de globale trend, kunnen we voorzichtig de conclusie trekken dat gedurende 2013 circa 25 miljoen euro gerealiseerd zou moeten kunnen worden, een stijging van 78 procent ten opzichte van 2012. In 2014 zou de groei moeten kunnen doorzetten naar ongeveer 50 miljoen euro.

Crowdfunding kan vrij eenvoudig een veel sterkere groei doormaken als de politiek of relevante instanties de potentie erkennen en daarnaar handelen. Een goed voorbeeld hiervan is de ontwikkeling in het Verenigd Koninkrijk. De Engelse overheid heeft 100 miljoen pond gereserveerd om, naast investeerders in crowdfunding-platforms, te investeren in projecten. Zo heeft het Britse Funding Circle 20 miljoen pond toegezegd gekregen van de overheid zodat deze als directe investeerder naar de ondernemers in het Verenigd Koninkrijk kan optreden.

Indien een breder draagvlak wordt gecreeerd, durven wij te voorspellen dat de eerder genoemde schattingen minimaal zullen worden verdubbeld en dat via professionele crowdfunding-platforms in Nederland ongeveer 100 miljoen euro aan financiering gerealiseerd zou moeten kunnen worden in 2014. Uitgaande van een financiering van 50 duizend euro per onderneming betekent dit dat er in 2014 ongeveer 2.000 bedrijven, merken of organisaties uit het midden- en kleinbedrijf op een alternatieve wijze gefinancierd zouden kunnen worden.

Nederland is innovatief en vooruitstrevend als het aankomt op crowdfunding. Momenteel zijn er circa 30 platforms in Nederland actief die zich in meer of mindere mate professioneel bezig houden met crowdfunding. De diversiteit is er, de volumes nemen toe. Tijd voor jouw volgende stap.

Van crowdfunding naar de balans

Vijf jaar na publicatie van dit hoofdstuk werd onze hoofdthese bevestigd: crowdfunding is geen los financieel instrument, maar een afgeleide van een goed ingericht digitaal ecosysteem. In Financieren nieuwe stijl is social-gedreven (2018) werkten we deze gedachte verder uit. En in 2021 lieten we in Data verdienen plek op balans startups zien dat de kern van moderne financiering — ook bij crowdfunding — uiteindelijk neerkomt op digitaal vermogen: data, ecosysteem en relatie als waarderingsfundament. De NFT-golf van 2021 voegde daar een nieuw hoofdstuk aan toe (NFT’s: het nieuwste verdienmodel voor artiesten en atleten) — en bevestigde precies de stelling die we in 2013 al naar voren brachten: wie de spelregels van het internetecosysteem begrijpt, vindt zijn financiering bij zijn eigen fans.

Innoveren moet. Het geld is er — maar alleen voor wie zijn micro-ecosysteem op orde heeft. In het volgende en voorlaatste hoofdstuk pakken we de strategische vraag op: wanneer en hoe ga je van start?

Navigatie

← Vorig hoofdstuk: Onthoud dat innoveren moet!  |  Inhoudsopgave  |  Volgend hoofdstuk: Wanneer en hoe ga je van start? →