AI in 2025: van hype naar realiteit

AI leek even de heilige graal. Bestuurders spraken over revoluties, investeerders gooiden miljarden op tafel en de media voorspelden een toekomst waarin alles slimmer en sneller zou worden. Maar in 2025 klinkt toch een ander geluid. Veel bedrijven zien geen enkel rendement en stoppen hun proefprojecten. Leiders van OpenAI, Microsoft en Google waarschuwen dat we in een bubbel zitten. AI is beland in het dal van desillusie: de fase waarin verwachtingen tegenvallen en teleurstelling overheerst. Toch ligt hierin de sleutel. Wie nu doorpakt, bouwt aan duurzame waarde.

Het dal van desillusie

Kunstmatige intelligentie (AI) domineert het debat. In 2023 en 2024 leek AI hét wondermiddel dat bedrijven radicaal zou veranderen. Inmiddels is de toon nuchterder. De sector bevindt zich in wat onderzoeksbureau Gartner het dal van desillusie noemt: de fase waarin verwachtingen tegenvallen en teleurstellingen zich opstapelen.

Dat klinkt negatief, maar wie de geschiedenis kent, weet beter. Elke technologie doorloopt deze fase. Ook internet, sociale media en blockchain kenden hun moment van desillusie voordat ze volwassen werden.

Onderzoek: 95 procent ziet geen rendement

Een grootschalig onderzoek van het Massachusetts Institute of Technology (MIT) laat zien dat maar liefst 95 procent van de bedrijven die fors investeerden in generatieve AI daar nog geen enkel rendement uit haalt.

Het tijdschrift Harvard Business Review spreekt zelfs van een “valkuil van experimenteren”: organisaties proberen wel veel, maar zonder duidelijke koppeling met klantwaarde of bedrijfsdoelen. Het resultaat is een golf aan pilots die stranden in teleurstelling.

Techleiders worden realistischer

Zelfs de leiders van de grootste technologiebedrijven erkennen dat er sprake is van een bubbel.

• Sam Altman, topman van OpenAI, gaf openlijk toe dat investeerders te enthousiast zijn.
• Satya Nadella, directeur van Microsoft, vergeleek AI met de dotcom-bubbel en vroeg zich af: “Groeit de wereldeconomie hier echt tien procent door?”
• Mark Zuckerberg wees op eerdere investeringsbubbels maar investeert toch honderden miljarden in AI-infrastructuur.
• Sundar Pichai noemde 2025 een cruciaal jaar voor Google, dat momentum verloren heeft ondanks het uitvinden van de transformer.

Hun openhartigheid laat zien dat zelfs de pioniers beseffen dat AI zich moet bewijzen in de praktijk.

De cijfers zijn hard

Volgens een analyse van The Atlantic steken technologiebedrijven gezamenlijk meer dan 560 miljard dollar in AI, maar komt daar slechts 35 miljard dollar aan opbrengsten uit. Dat is een rendement van zes procent.

Het Britse blad The Economist constateerde bovendien dat inmiddels 42 procent van de bedrijven hun proefprojecten met generatieve AI heeft stopgezet, meer dan dubbel zo veel als een jaar eerder.

De Nederlandse context

Ook in Nederland is de realiteit nuchter. Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek blijkt dat slechts 23 procent van de bedrijven met meer dan tien werknemers AI gebruikt. Van de bedrijven die nog niet instapten, noemde driekwart gebrek aan ervaring als belangrijkste reden.

De Sociaal-Economische Raad waarschuwt dat Nederland onvoldoende voorbereid is op de veranderingen die AI op de werkvloer teweeg zal brengen. Tegelijkertijd liggen er kansen, zoals de investering van 200 miljoen euro in een AI-fabriek in Groningen en de sterke positie van ASML.

Het kernprobleem: betrouwbaarheid

De belangrijkste reden voor de teleurstelling is de kloof tussen mogelijkheden en betrouwbaarheid. AI kan indrukwekkende dingen, maar werkt nog te vaak foutgevoelig en inconsistent.

Dat verklaart waarom programmeurs die AI-assistenten gebruikten soms minder productief werden. Het corrigeerwerk nam de beloofde efficiëntie weg.

De weg vooruit

De komende jaren, tot 2028, vormen een transitieperiode. Gartner voorspelt dat dan meer dan 95 procent van de bedrijven generatieve AI in productie zal hebben. Maar succes komt alleen met discipline en focus.

Vier lessen zijn daarbij cruciaal:

1. Integreer AI in digitale transformatie. Zie het niet als los project, maar als onderdeel van een bredere strategie.
2. Zet klantwaarde centraal. Vraag steeds: hoe verbetert dit de relatie met klanten?
3. Begin klein en schaal slim op. Werk met pilots die aantoonbaar waarde opleveren.
4. Investeer in data en verantwoording. Zonder betrouwbare data geen betrouwbare AI.

Dit sluit naadloos aan bij het raamwerk dat ik eerder ontwikkelde om organisaties digitaal volwassen te maken: vijf doelen, negen stappen en twaalf analyses die waarde koppelen aan data en technologie.

Conclusie: voorbij de hype kijken

AI zit in het dal van desillusie. Maar dat is geen eindpunt, het is een noodzakelijke correctie. De echte waarde van AI komt pas naar boven wanneer organisaties voorbij de hype kijken en investeren in fundamenten: betrouwbare data, governance en klantgerichte toepassingen.

Voor Nederland ligt hier een unieke kans. Door nuchter en doelgericht te bouwen aan praktische toepassingen kan ons land een leidende rol spelen in de volgende fase van de AI-revolutie.