Onze premier Jetten gebruikt AI en wij huren een mens om het te verbergen

Het gebeurde in één week. Donderdag onthulde de Volkskrant dat premier Rob Jetten en D66 minstens 232 socialemediaberichten met generatieve AI hebben gemaakt, ontdekt met detectiesoftware Pangram. Diezelfde week lachte het land om een nieuwe dienst van AI Report, met de veelzeggende naam Mensenwerk: je plakt je ChatGPT-tekst in een veld, een echte Nederlander typt hem letter voor letter over en de detector ziet een mens. Nul procent AI-detectie, honderd procent menselijk. Inclusief certificaat van menselijke toetsaanslagen, een typfoutpakket naar keuze en een verzendtijdstip van 23.47 uur, zodat het lijkt alsof je er ’s avonds nog over hebt liggen piekeren. Voor de premiumklant is er de vermelding “Verstuurd vanaf mijn Nokia 3310”. Er stonden op het monent van schrijven al ruim twaalfhonderd mensen op de wachtlijst, waarvan minstens één uit Den Haag.

We zijn in de war. Enerzijds is er verontwaardiging dat een premier zijn tekst door een machine laat schrijven. Anderzijds grinniken we om een dienst die precies hetzelfde doet, maar dan met een mens als wasstraat.

Een detector meet toetsaanslagen

Wat bewijst Pangram eigenlijk? Dat een tekst statistisch lijkt op tekst die een taalmodel produceert. Meer niet. Het zegt niets over wie de boodschap heeft bedacht, wie hem heeft gecontroleerd en wie ervoor tekent. Mensenwerk drijft de spot met exact die zwakte. Het typfoutpakket kent drie niveaus: Foutloos (verdacht), Gemiddeld (dt-fouten) en Bestuurder (hele zinnen zonder werkwoord). Als het bewijs van menselijkheid bestaat uit een verkeerde d, een koffiekring en een halve zin, dan is het bewijs waardeloos. De satire is scherper dan menig opiniestuk. Een van de fictieve klanten zegt het treffend: zijn opiniestuk is geplaatst en niemand heeft het gemerkt, hijzelf ook niet, want hij heeft het niet geschreven.

Daar zit de kern. Niet de machine is het probleem. Het probleem is dat niemand meer weet wie er iets bedoeld heeft.

De speechschrijver bestaat al tweehonderd jaar

Nu hoor ik je denken: politici hebben toch altijd speechschrijvers gehad? Klopt. Niemand gelooft dat Rutte veertien jaar lang zelf de Troonrede tikte. Een speechschrijver formuleert wat de politicus bedoelt en de politicus draagt de verantwoordelijkheid. Jetten verdedigt zich ook zo: AI maakt eerste versies, mensen controleren, hij bepaalt de inhoud. Voor een aankondiging, een beleidsuitleg of een post over een werkbezoek aan een distributiecentrum is dat een houdbare lijn. Een taalmodel is dan een juniortekstschrijver zonder biografie, zonder mandaat en zonder moreel kompas. Prima voor het kladwerk. Het stelt geen vragen, wil geen vaste aanstelling en klaagt niet over de kantine.

De vergelijking gaat mank zodra de waarde van de tekst juist in de persoonlijke betrokkenheid zit. Een herdenking. Excuses aan een gemeenschap. Een reactie op oorlog. Volgens de berichtgeving zaten ook zulke berichten tussen de 232. Bij “Vandaag stond ik stil bij …” verwacht de lezer niet dat een medewerker een prompt heeft getikt en de uitkomst heeft goedgekeurd. Daar verwacht hij een mens die er werkelijk even bij stil stond. Mensenwerk biedt voor zulke momenten overigens een LinkedIn-optie: het bericht wordt herschreven met een pauze van elf minuten halverwege, want zo voelt echte kwetsbaarheid. Het is een grap, maar hij doet pijn, omdat hij klopt.

Een speechschrijver helpt een politicus zeggen wat hij bedoelt. AI produceert ook woorden waarvan niemand meer weet of hij ze ooit bedoeld heeft.

Technologie creëert geen succes de juiste toepassing wel

In 2015 schreef ik het al: digitale transformatie is mensenwerk. In Digitaal Vermogen herhaalde ik het in 2018 en ik voegde er een waarschuwing aan toe: technologie creëert geen succes, maar de juiste toepassing ervan wel. Zet nieuwe technologie pas in als duidelijk is hoe die de organisatie versterkt. De valkuil is dat de technologie leidend wordt in plaats van het doel.

Precies dat is er in het Torentje gebeurd. Vanaf juni 2025 werd zo’n 30 procent van de posts met AI gemaakt. Niet omdat iemand had bedacht welke communicatie zich daarvoor leent en welke niet, maar omdat het kon en omdat het snel ging. Dat is geen strategie. Dat is fietsen naar de maan met elektrische trapondersteuning: je voelt je sneller, maar je komt nergens aan. En de accu is leeg voordat je de dampkring ziet.

En nu de grap van AI Report. Het bedrijf noemt zijn dienst Mensenwerk en biedt voor bewindspersonen een abonnement met de naam Torentje: onbeperkt herschrijven, ook in het reces, met een discretieverklaring die uiteraard door een mens is herschreven. Het is een parodie, maar de naam is precies goed gekozen. De dienst laat namelijk zien hoe absurd het wordt als je mensenwerk opvat als het nadoen van een mens in plaats van als het nemen van verantwoordelijkheid. Overtypen is geen denken. Een typfout is geen empathie. En een certificaat waarop staat of de herschrijver koffie of thee dronk, is geen auteurschap. Het is hooguit een kassabon.

De relatie-economie draait op vertrouwen niet op detectie

Waar het werkelijk om gaat, is de relatie tussen afzender en ontvanger. In de relatie-economie is vertrouwen de valuta. Een kiezer die een post van zijn premier leest, sluit een stilzwijgend contract: dit komt van jou. Wordt dat contract geschonden, dan helpt geen detector en geen certificaat. Dan daalt het digitaal vermogen van de afzender, zichtbaar in bereik, interactie en uiteindelijk in relevantie. Geen enkele Nokia 3310 die daar nog iets aan verandert.

De oplossing is dan ook geen verbod en al helemaal geen abonnement van 149 euro per maand op een overtyper. De oplossing is een redactioneel protocol. Functionele communicatie mag met AI, mits gecontroleerd en verantwoord. Persoonlijke en morele communicatie schrijft de politicus zelf of herschrijft hij zo fundamenteel dat het zijn woorden zijn. En bij twijfel vermeld je het gewoon. Driekwart van de Nederlanders gebruikt AI, zei Jetten. Klopt. Maar driekwart van de Nederlanders is geen premier die namens ons rouwt.

Vertrouw op de machine, maar zet je geloofwaardigheid op slot.

Voor de volledigheid: dit stuk is geschreven door mijn agent die ik heb getraind met mijn eigen columns. De inhoud is door mij zo bedoeld. Ik heb het gelezen, herschreven waar het niet klopte en ik teken ervoor. Dat is het protocol. Typfouten zaten er niet in. Eén heb ik er zelf in moeten zetten, want ik heb geen abonement op Mensenwerk.

Noot van de redactie-assistent: de typfout in de laatste zin is op uitdrukkelijk verzoek van de auteur blijven staan. Hij is met de hand aangebracht, op een echt toetsenbord, om 23.47 uur. De auteur dronk koffie. Certificaat op aanvraag.