Smart Humanity: Digitale transformatie is mensenwerk

🔊 Voorlezen? Klik hier

Geschatte leestijd - 5 minuten

In plaats van een glanzende, door technologie gedomineerde utopie, bevinden we ons in een wereld die complexer, gelaagder en vloeibaarder is dan ooit. Het boek Smart Humanity – waarin ik met trots aan heb mogen bijdragen – staat stil bij de rol van informatieprofessionals in deze wereld. Niet als toeschouwers, maar als actieve deelnemers en betekenisgevers aan digitale transformatie. En dat is hard nodig. Want digitalisering is niet slechts een technologische uitdaging. Het is een culturele, maatschappelijke en bovenal menselijke opgave.

Beluister hieronder de duiding van de inhoud van het artikel

Van systeem naar samenleving

De centrale vraag van Smart Humanity – Menselijkheid in digitale tijden (2025) is niet hoe technologie slimmer wordt, maar hoe wij als samenleving menselijk blijven in een wereld die steeds meer door systemen wordt gestuurd. Die thematiek raakt direct aan mijn werk en visie, zoals beschreven in Digitaal Vermogen (2018). Daarin pleit ik ervoor dat elke organisatie, artiest of onderneming zijn digitale ecosysteem leert begrijpen, beheersen en benutten. Maar technologie zonder richting, zonder visie, zonder ethiek – dat is als een schip zonder kompas.

In Smart Humanity wordt de informatieprofessional neergezet als bruggenbouwer: tussen beleid en praktijk, tussen mens en machine, tussen data en duiding. Het is een verschuiving die ik al jaren zie: de rol van techneut en beheerder maakt plaats voor de strategische, ethisch bewuste professional die snapt dat informatiestromen de nieuwe bloedbanen van organisaties zijn.

❝ Juist in het tijdperk van slimme technologie maken menselijke vaardigheden het verschil. ❞

De opmars van Society 4.0

Een belangrijk kader in het boek is Society 4.0 – een samenleving waarin digitalisering, duurzaamheid en inclusiviteit hand in hand gaan. Hier resoneert een gedachte die ik al in vanAnaloognaarDigitaal.nu (2013) uiteenzette: de digitale transformatie is de derde technologische revolutie, na de stoommachine en massaproductie. We bevinden ons midden in deze revolutie, waarin data, algoritmes en AI de infrastructuur vormen van een nieuwe maatschappij.

Wat betekent dat concreet? Het betekent dat de manier waarop we organiseren, communiceren, creëren en waarde toekennen, radicaal verandert. En net zoals infrastructuur ooit draaide om spoorwegen en snelwegen, draait het nu om informatiestructuren. Die zijn niet neutraal. Ze weerspiegelen keuzes – ethische, politieke, economische.

Van beheer naar regie

In het boek wordt de verschuiving van databeheer naar dataregie benoemd. Een trend die ik al jaren zie bij organisaties die hun digitaal vermogen op orde willen brengen. Het gaat niet meer om het opslaan van data in silo’s, maar om het verbinden van data in ecosystemen. Om context. Want context is het nieuwe goud.

Deze verschuiving vereist nieuwe vaardigheden – niet per se technische, maar vooral strategische en sociale. Informatieprofessionals moeten niet alleen weten wat mogelijk is, maar ook wat wenselijk is. Ze worden curatoren van betekenis. Denk aan een festivalorganisatie die haar data niet alleen inzet om tickets te verkopen, maar om communities te bouwen. Of aan een overheidsinstantie die haar digitale infrastructuur zo inricht dat inclusiviteit geen hol begrip is, maar een ontwerp-principe.

Digitale ethiek als kern

Een van de rode draden in Smart Humanity is digitale ethiek. Terecht. Want in een tijd waarin AI steeds vaker beslissingen neemt, worden vragen over bias, transparantie en verantwoording urgenter dan ooit. In mijn werk met artiesten, merken en mediabedrijven zie ik dagelijks hoe algoritmes invloed uitoefenen op zichtbaarheid, relevantie en bereik. Maar wie stelt de kaders? Wie bepaalt wat wenselijk is?

De ethische dimensie van technologie is niet optioneel. Ze is structureel. Dat vraagt om professionals die deze vragen durven stellen – en beantwoorden. Niet door met de vinger te wijzen, maar door verantwoordelijkheid te nemen. Zoals ik eerder schreef in EDM en de Digitale Wereld (2015): technologie creëert geen waarde zonder richting, zonder visie, zonder menselijke maat.

❝ Informatie is macht, en de manier waarop deze wordt beheerd en gedeeld, bepaalt mede hoe eerlijk en toegankelijk onze digitale wereld is. ❞

De vloeibare samenleving vraagt om fluïde organisaties

Het boek stelt dat we in een ‘vloeibare samenleving’ leven – een begrip ontleend aan socioloog Zygmunt Bauman. Structuren zijn minder vast, identiteiten minder eenduidig, verandering is de enige constante. Die vloeibaarheid vraagt om fluïde organisaties: netwerkgericht, veerkrachtig en wendbaar.

In Digitaal Vermogen (2018) heb ik betoogd dat organisaties zich moeten ontwikkelen als digitale organismen: met een stevig fundament (data), een gezonde bloedsomloop (content) en een scherp zintuig (analyse). Organisaties die dat niet doen, verliezen relevantie. Ze blijven hangen in oude structuren terwijl de wereld al verder is getransformeerd.

De informatieprofessional als veranderaar

De kracht van Smart Humanity zit in het inzicht dat informatieprofessionals niet langer alleen uitvoerders zijn, maar veranderaars. Ze maken de brug tussen techniek en menselijkheid. Tussen data en ethiek. Tussen systeem en samenleving. Het is een rol die moed vergt. Visie. En lef om ongemakkelijke waarheden te benoemen.

In die zin sluit het boek naadloos aan bij de visie die ik al meer dan tien jaar uitdraag: digitalisering is mensenwerk. De tools zijn slechts de middelen. De verandering zit in het hoofd – en in het hart. Zoals ik in mijn lezingen en boeken stel: geen digitale transformatie zonder mentale transformatie.

Het ecosysteem-denken als fundament

Een ander belangrijk verbindend thema is het denken in ecosystemen. Of het nu gaat om een dj, een festival, een overheidsdienst of een ziekenhuis: iedereen maakt deel uit van een groter geheel. In vanAnaloognaarDigitaal.nu (2013) noem ik dit het internetecosysteem – een netwerk van verbonden actoren, processen, content en data.

Wie geen positie inneemt in dat ecosysteem, bestaat op termijn niet meer. Het is een harde waarheid, maar ook een kans. Want wie erin slaagt om een waardevolle plek in dat netwerk te veroveren – met authentieke content, relevante data en sterke relaties – bouwt aan duurzaam digitaal vermogen.

❝ De toekomst vraagt om een combinatie van technologische vaardigheden, ethisch bewustzijn en een strategische visie op informatievoorziening. ❞

Conclusie: op weg naar Smart Humanity

Smart Humanity is geen eindpunt, maar een startpunt. Een uitnodiging tot gesprek, reflectie en vooral: actie. Het stelt vragen die we ons allemaal zouden moeten stellen. Niet alleen als informatieprofessionals, maar als burgers, consumenten en leiders. Wat betekent menselijkheid in een digitale samenleving? Hoe richten we technologie in ten dienste van publieke waarden? Welke rol speel jij als professional in die transformatie?

Mijn oproep sluit aan bij de oproep van het boek: wacht niet af. Word actief deelnemer aan deze digitale samenleving. Maak technologie betekenisvol. Bouw aan relaties. Ontwikkel digitaal vermogen. En blijf bovenal mens – in een wereld die steeds slimmer wordt.

Want Smart Humanity, dat begint bij jou.

Alle citaten van verschillende auteurs afkomstig uit: Smart Humanity (2025), redactie Bronsgeest & De Wit, uitgegeven door Publiek Denken i.s.m. KNVI.

Het boek Smart Humanity is tot stand gekomen dankzij de bijdragen van een groep experts uit wetenschap, beleid, technologie en praktijk. Onder de auteurs bevinden zich onder anderen Martijn Aslander, prof. dr. Jos Baeten, ing. Mieke Braadbaart, dr. Wouter Bronsgeest RI, drs. Sofie Bustraan, prof. dr. ir. Jan L. G. Dietz, Denis Doeland, mr. Petra van Driel, mr. Natascha van Duuren, dr. Pieter Frijns, Maurice Goudsmith, dr. Mirjam de Haas, prof. dr. ir. Felienne Hermans, Marc Holtman, dr. ir. Jan Hoogervorst, Ronald Israels MSc, prof. dr. Johan Jeuring, prof. dr. Ben van Lier, mr. dr. Mariette Lokin, prof. dr. Rik Maes, Aaron Mirck, prof. dr. Inge Molenaar, prof. dr. Hans Mulder, dr. Guido Ongena, André Plat, dr. ir. Tim Postema, dr. ing. Matthijs Smakman, dr. Daniel Smits, dr. Erik-Jan Smits, dr. Gabrielle Speijer, dr. ir. Marlies van Steenbergen, dr. Cor Verdouw, Kees Verhoeven, prof. dr. Jurgen Vinju, prof. dr. Bob de Wit en dr. Dirk de Wit. Deze diverse groep professionals vertegenwoordigt de breedte van het informatiedomein en geeft gezamenlijk vorm aan de gedachte dat digitale transformatie niet enkel een technologische, maar vooral een menselijke en maatschappelijke opgave is.

OOK INTERESSANT

• LEES OOK: Hoe ons boek de AI-ontwikkelingen van vandaag voorzag
• AANRADER: Schrijf je in voor deze nieuwsbrief! Marketing AI Friday
• LUISTERTIP: Podcast – Duiding bij Digitaal Vermogen

JOUW DIGITAAL VERMOGEN LATEN GROEIEN? Gebruik het ABCD-principe! Lees hier meer ... Heb je vragen over digitale strategie en transformatie? Chat hier met de Denis Doeland | Virtuele Assistent. Direct contact nodig over jouw strategie en transformatie? Kijk hier …